Lesson 57
57.1. Aorist 4: s-Aorist
The s-aorist is formed for most अनिट् roots, provided they do not exclusively have another aorist form. Optional अनिट् roots can generally optionally form either this or the iṣ-aorist. Also, अनिट् roots that form the परस्मैपद after the 1st, 2nd or 6th form of the aorist form the आत्मनेपद according to the s-aorist.
Formation: Augment + Root + s + athematic secondary ending
Table of endings with stem-forming suffix
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| 1. तृतीयः | -sam | -sma | -si | -smahi |
| 2. द्वितीयः | -sīs | -sta | -sthās | -dhvam |
| 3. प्रथमः | -sīt | -sur | -sta | -sata |
The general sound law is applied that a sibilant between two plosives drops out (cf. उद् + स्थित » उत्थित), i.e. the stem-forming suffix -s- before endings that begin with -t- or -th- drops out (but not after nasals or r-).
Examples:
3.sg.Ā a-kṣip + s + ta » अक्षिप्त
2.sg.Ā a-kṣip + s + thās » अक्षिप्थास्
Such forms could also belong to the root aorist and probably partly do as well.
The Indian grammarians also counted forms like अकृत (3.sg.Ā) as belonging to the s-aorist, which clearly belong to the root aorist. For this purpose, the Indian grammarians invented the following ad-hoc sound rule for the s-aorist:
"After a short vowel, the 'endings' that begin with -st- or -sth- lose their initial -s-."
Otherwise, the phonological rules for the combination of final consonants with s- must be observed.
For -dhvam, the following applies:
The -dh- of -dhvam is replaced by -ḍh- after all non-a/ā vowels as well as after -r.
e.g. चि 5U: 2.pl.Ā अचेढ्वम्
Form of the root:
- परस्मैपद : Guṇa stage
- आत्मनेपद :
- Roots with final i/ī/u/ū: Strong stage
- final -ṝ is replaced by -īr or -ūr
- ablaut-capable roots ending in ā/e/o: Weak stage
- other root vowels: unchanged (i.e., usually in the weak stage)
Examples:
| 3.sg.P | |
|---|---|
| चि 5U | अचैषीत् |
| श्रु 5P | अश्रौषीत् |
| कृ 8U | अकार्षीत् |
| भज् 1U | अभाक्षीत् |
| भञ्ज् 7P | अभाङ्क्षीत् |
| भुज् 7U | अभौक्षीत् |
| 3.sg.Ā | |
| --- | --- |
| चि 5U | अचेष्ट |
| नी 1U | अनेष्ट |
| सू 2/4 | असोष्ट |
| sg.Ā | |
| दा 3U | अदिषि अदिथास् अदित |
| 1.sg.Ā | |
| कृ 8U | अकृषि |
| पच् 1U | अपक्षि |
दृश् and सृज् have in the परस्मैपद Guṇa stage with rising diphthong -rā-:
दृश् 3.sg.P अद्राक्षीत्
The Aorist of other roots with -ṛ- in the penultimate position can also be formed this way:
कृष् 1P/6U 3.sg.P अकार्क्षीत् / अक्राक्षीत्
Paradigms:
नी 1U "to lead"
| | परस्मैपदम् ॥ आत्मनेपदम् ॥
| :--- | :---: | :---: | ---: | ---: |
| | एकवचनम् । बहुवचनम् । एकवचनम् । बहुवचनम् ।
| 1. तृतीयः | अनैषम् । अनैष्म । अनेषि । अनेष्महि ।
| 2. द्वितीयः | अनैषीस् । अनैष्ट । अनेष्ठास् । अनेढ्वम् |
| 3. प्रथमः | अनैषीत् । अनैषुर् । नेष्ट । अनेषत ।
Fig.: भीमराव रामजी आंबेडकर (१८९१ १९५६) । सो ऽनैषीद्दलितान् ॥
(Image source: Details)
कृ 8U "to do"
| | परस्मैपदम् ॥ आत्मनेपदम् ॥
| :--- | ---: | ---: | ---: | ---: |
| | एकवचनम् । बहुवचनम् । एकवचनम् । बहुवचनम् ।
| 1. तृतीयः | अकार्षम् । अकार्ष्म । अकृषि । अकृष्महि ।
| 2. द्वितीयः | अकार्षीस् । अकार्ष्ट । अकृथास् | अकृढ्वम् ।
| 3. प्रथमः | अकार्षीत् । अकार्षुर् । अकृत | अकृषत ।
तुद् 6U "to strike"
| | परस्मैपदम् ॥ आत्मनेपदम् ॥
| :--- | ---: | ---: | ---: | ---: |
| | एकवचनम् । बहुवचनम् । एकवचनम् । बहुवचनम् ।
| 1. तृतीयः | अतौत्सम् । अतौत्स्म । अतुत्सि । अतुत्स्महि ।
| 2. द्वितीयः | अतौत्सीस् । अतौत्त:braus: a-taut + s + ta | अतुत्थास् । अतुद्ध्वम् ।
| 3. प्रथमः | अतौत्सीत् । अतौत्सुर् । अतुत्त । अतुत्सत ।
Irregular forms:
1. Roots ending in a nasal (गम्, मन्, रम्) form the s-aorist with strong grade:
अगंसि । अमंसि । अरंस्त
In addition, for गम् there are the regular weak-grade forms:
अगसि (« *a-gm-si) । अगथास् । अगत (in the P, गम् has the thematic aorist)
पद् 4Ā is regular (e.g. अपत्सि), but in the 3.sg.Ā it takes the form of the passive root aorist:
अपादि "he went"बुध् Ā can optionally take the form of the passive root aorist in the 3.sg.Ā:
अबोधि / अबुद्ध "he recognized"
57.2. Exercise
A) Translate and identify the following forms without aids, and form the corresponding aorist forms. Except for causatives and roots that form the s-aorist, the class of the corresponding aorist is given in parentheses:
- पेचिथ
- अवक् (३)
- सोष्यसि
- छिन्दे
- कुरुषे
- आधत्ते
- पद्यते
- जिगाय
- जिघ्रामः (१, ६)
- शासति (२)
- स्तुवे
- दिग्धे
- प्लवध्वे
- तस्थिथ (१)
- बिभ्यति
- ततर्प
- जुहुथ
- ऊषुः
- ससर्जिथ
- लिल्यिरे
- अत्याजयम्
- सिध्यथ (२)
- निन्य
- कर्षन्ति
- अप्रच्छयन्
B) Translate and identify the following forms:
- चेलुः
- जन्तुः
- अश्वसीत्
- ज्येष्ठायाः
- संयक्
- असे
- असि
- अचैष्ट
- अचेष्ट
- अभग्नम्
- भस्म
- हवींषि
- अद्राक्षीः
- शनैः
- अपन्थाः
- शत्रुह
- उदासीने
- कनीयान्
- कन्याम्
- आरम्
- रिपू
- अदात्
- आदत्
- अवोढ
- अवोचम्
- दिक्
- शुनोः
- यते
- येते
- याते
- चतस्रः
- परंपरायै
- विमलाभ्याम्
- ते
- रजसि
- रजसी
- विक्रेढ्वम्
- युष्मत्
- अघम्
- अभुक्थाः
- उत्थानाय
- अलुम्पत
- अलुपत
- अलुप्त
- अलुप्तम्
- वसिष्ठे
- वर्षिष्ठे
- अक्षैष्म
- अहृत
- कामधुग्भिः
- अमुत्र
- पत्युः
- क्षेपीयन्
- आदि्षि
- पाणी
- अस्प्राक्षम्