Lecziun 44

44.1. Furmaziun dals verbs da la segunda persuna (मध्यमः) stamns atematics cun suffix vocalic

La 3.sg.Ā.Imperfect è formalmain identica cun la 2.pl.P.Imperfett!!!

44.1.1. Quinta classa da present (स्वादि)

सु 5U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	सुनोषि:brCerebralisation!	सुनुथ	सुनुषे:brCerebralisation!	सुनुध्वे
Imperfett लङ्	असुनोस्	असुनुत	असुनुथास्	सुनुध्वम्
Optativ विधिलिङ्	सुनुयास्	सुनुयात	सुन्वीथास्	सुन्वीध्वम्

44.1.2. Octava classa da present (तनादि)

तन् 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	तनोषि	तनुथ	तनुषे	तनुध्वे
Imperfett लङ्	अतनोस्	अतनुत	अतनुथास्	अतनुध्वम्
Optativ विधिलिङ्	तनुयास्	तनुयात	तन्वीथास्	तन्वीध्वम्

कृ 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	करोषि	कुरुथ	कुरुषे	कुरुध्वे
Imperfett लङ्	अकरोस्	अकुरुत	अकुरुथास्	अकुरुध्वम्
Optativ विधिलिङ्	कुर्यास्	कुर्यात	कुर्वीथास्	कुर्वीध्वम्

44.1.3. Nona classa da present (क्र्यादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ present लट्	क्रीणासि	क्रीणीथ	क्रीणीषे:brCerebralisation!	क्रीणीध्वे
Imperfect लङ्	अक्रीणास्	अक्रीणीत	अक्रीणीथास्	अक्रीणीध्वम्
Optativ विधिलिङ्	क्रीणीयास्	क्रीणीयात	क्रीणीथास्:brkrī + n + ī-thās	क्रीणीध्वम्:brkrī + n + ī-dhvam

44.2. Al sandha da las paraulas

A stems da present consonantic final èn ils legams dal sandha da las paraulas gia tractads da vegnan observads.

Ultra da quai vegnan applicats ils suandants legams dal sandha da las paraulas.

(Collectaziun detagliada da tut ils mutaments fonetichs che appartegnan qua tar Kielhorn, Grammatica p. 76f.)

44.2.1. Al sandha da las paraulas per dh-

1. Aspirata vegn sustituida avant aspirata dal correspundent non-aspirat:
   p.ex. रुध् 7U: रुन्ध् + ध्वे » रुन्द्ध्वे (runddhve)
2. -h + dh- » -gdh-
   p.ex. दुह् 2U: दुह् + ध्वे » धुग्ध्वे (dhugdhve)
3. -ṣ + dh- » -ḍḍh- (Questa regla vala mo per la conjugaziun!)
   p.ex. द्विष् 2U: द्विष् + ध्वे » द्विड्ढ्वे (dviḍḍhve)
4. -s + dh- » -dh- (Dispariziun dal -s)
   p.ex. आस् 2Ā: आस् + ध्वे » आध्वे (ādhve)

44.2.2. Al sandha da las paraulas per s-

1. -s + s- » -ts- u (betg opziunal!) -ss- (uschia en la 2. classa da present)
   Exemples:

• वस् 1P: Futur: वस् + स्य + ति » वत्स्यति (vatsyati)
• वस् 2Ā: वस् + से » वस्से (vasse)

2. -ṣ + s- » -kṣ-
   p.ex. द्विष् 2U: द्वेष् + सि » द्वेक्षि (dvekṣi)

44.3. Furmaziun da las furmas verbalas da la segunda persuna (मध्यमः) stams atematics senza suffix vocalic

44.3.1. Segunda classa da prezens (अदादि)

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ prezens लट्	द्वेक्षि	द्विष्ठ	द्विक्षे	द्विड्ढ्वे
Imperfect लङ्	अद्वेट्:bra-dveṣ + s	अद्विष्ट	अद्विष्ठास्	द्विड्ढ्वम्
Optativ विधिलिङ्	द्विष्यास्	द्विष्यात	द्विषीथास्	द्विषीध्वम्

आस् 2Ā

	आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ prezens लट्	आस्से	आध्वे
Imperfect लङ्	आस्थास्	आध्वम्
Optativ विधिलिङ्	आसीथास्	आसीध्वम्

दुह् 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ prezens लट्	धोक्षि	दुग्ध	धुक्षे	धुग्ध्वे
Imperfect लङ्	अधोक्:braus: adhokṣ	अदुग्ध	अदुग्धास्	अधुग्ध्वम्
Optativ विधिलिङ्	दुह्यास्	दुह्यात	दुहीथास्	दुहीध्वम्

इ 2P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ prezens लट्	एषि	इथ	इषे	इध्वे
Imperfect लङ्	ऐस्:bra + e + s	ऐत:bra + i + ta
Optativ विधिलिङ्	इयास्	इयात	इयीथास्:briy-ī-thās	इयीध्वम्

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	हंसि:brhan + si	हथ:braus: *hn + ta
Imperfect लङ्	अहन्:braus: a-han + s	अहत:braus: a-*hn + ta
Optativ विधिलिङ्	हन्यास्	हन्यात

स्तु 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	स्तौषि स्तवीषि	स्तुथ स्तुवीथ	स्तुषे स्तुवीषे	स्तुध्वे स्तुवीध्वे
Imperfect लङ्	अस्तौस् अस्तवीस्	स्तुत अस्तुवीत	अस्तुथास् अस्तुवीथास्	स्तुध्वम् अस्तुवीध्वम्
Optativ विधिलिङ्	स्तुयास् स्तुवीयास्	स्तुयात स्तुवीयात	स्तुवीथास्:brstu + ī-thās	स्तुवीध्वम्

अस् 2P (specialmem!)

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	असि	स्थ
Imperfect लङ्	आसीस्	आस्त
Optativ विधिलिङ्	स्यास्	स्यात

तत्त्वमसि शास् 2P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	शास्सि	शिष्ठ
Imperfect लङ्	अशास्	अशिष्ट
Optativ विधिलिङ्	शिष्यास्	शिष्यात

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indicativ Present लट्	अत्सि	अत्थ
Imperfect लङ्	2.sg. आदस्:br3.sg. आदत्	अत्त
Optativ विधिलिङ्	अद्यास्	द्यात

44.4. Il vocativ (आमन्त्रितम्)

Ils grammatics nativs cunsidereschan il vocativ (आमन्त्रितम्) betg sco casus independent, mabain mo sco modificaziun dal nominativ (प्रथमा).

Il vocativ serva per il clam, l'interpellaziun ed è independent dal rest da la frasa; el differescha uschia dals auters casus, che expriman ina relaziun al verb u ad in'autra paraula nominala.

Il vocativ vegn per ordinari posiziunà al cumenzament da la frasa:

बाल किं वदसि = "Bambin, tge disch ti?"

Evitai la tradiziun dal vocativ cun "O ...". En tudestg duvrais nus constantamain vocativs, per exempel sche nus disch: "Amur, co cuochin nus oz?". Nagin dirà en quest sens: "O amur, co cuochin nus oz?"

Fig.: Per l'utilisaziun correcta da "O" en tudestg: "O um!"
(Sursa da l'imaginescha: Detagls)

Las furmas dal vocativ plural e dual èn identicas cun quellas dal nominativ (प्रथमा) plural u dual.

Las furmas dal vocativ singular vegnan tractadas en Lecziun 45.

44.5. Vocabulari

प्रति Prefix: enavos, cunter, cunter - giu

p.ex.

हन् + प्रति 2P प्रतिहन्ति : repullar

वद् + प्रति 1P प्रतिवदति : repullar = respundair

ख्या + प्रति + आ 2P प्रत्याख्याति : refusar, disprezzar

या 2P याति : ir, viadiar

Perf. IV ययौ
Fut. यास्यति
Pass. यायते
Caus. यापयति
PPP यात
Inf. यातुम्

dadal:

यान n.: ir, via, mez

Fig.: रेल्यानम्
(surselva: Detagls)

शी 2Ā शेते : giacer. Questa radiz ha en tut las furmas dal stem da presens stadi aut: 1.sg.Ind.Pres.Ā शेये (śe + e). Las suandantas furmas èn spezialmain da considerar: 3.pl.Ind.Pres.Ā शेरते, 3.pl.Impf.Ā अशेरत

Perf. IIIa शिश्ये (śi-śī + e)
Fut. शयिष्यते
Kaus. शापयति
PPP शयित
Inf. शयितुम्

dadal:

शयन n.: letg, lett

Fig.: योगी शयने शेते
(surselva: Detagls)

नन्द् 1P नन्दति : alegrar-si da (तृतीयया)

Perf. I ननन्द
Fut. नन्दिष्यति
Pass.: नन्द्यते
Kaus. नन्दयति
PPP नन्दित
Inf. नन्दितुम्
Absol. -नन्द्य
Gerundiv नन्द्य

dadal:

नन्दिन् 3: segnà da (speciela) alegranza, allegra ; m. num dal animal da sella (वहन) dal शिव (in taŭr)

Fig.: नन्दी
(surselva: Detagls)

नन्द् + अभि 1P (1Ā)  अभिनन्दति : avair sia alegranza da (द्वितीयया), accumpagnar cun allegranza, benvegnir

यम् 1P यच्छति : tegnair, purtar ; dar, conceder ; tegnir ensemen, domar, frenar, suttametter

Perf. Vb ययाम, येमुर्
Fut. यंस्यति
Pass. यम्यते
Kaus. यामयति ma: नियमयति
PPP यत
Inf. यन्तुम्
Absol. -यम्य

यम् + आ 1U आयच्छति : stender, extender

PPP आयत 3: lung stendì

Abb.: आयतो मरुः
(Sursa da l'imagines: Detagls)

यम् + प्र 1P प्रयच्छति: dar, offrir, transmetter

यम् + सम् 1P संयच्छति: colgar ensemen, alligar, domar

यत् 1Ā यतते: aspirar a (सप्तमी, चतुर्थी, द्वितीया)

Perf. Vb येते
Fut. यतिष्यते
Pass. यत्यते
Kaus. यातयति
PPP यत्त
Inf. यतितुम्

da quai:

यत्न m.: sforsa, stenta

Abb.: यत्नेन
(Sursa da l'imagines: Detagls)

रभ् 1Ā रभते (furmaziun laterala a लभ्): serrar

Perf. Vb रेभे
Fut. रप्स्यते
Pass. रभ्यते
Kaus. रम्भयति
PPP रब्ध
Inf. रब्धुम्
Absol. -रभ्य

रभ् + आ 1Ā आरभते: tanger, cumenzar, emprendair

प्रव्रज्या f. (a प्र-व्रज्): il sortir dal fieu per ir en la mendicanza; ceremonia cun la quala ins vegn novizi buddhist (Pali: पब्बजा)

Abb.: प्रव्रअज्या / पब्बजा
(Sursa da l'imagines: Detagls)

44.6. Exercizi

A) Determinar e traduir las suandantas furmas:

1. आदेः
2. आदः
3. अपुनाः
4. पुनः
5. आसीः
6. आसि
7. तन्वीथाः
8. अध्यैथाः
9. वित्थ
10. वीतम्
11. आध्वम्
12. पाथ
13. कथम्
14. स्वपिषि
15. अश्नीयात
16. आश्नाः
17. आश्नुवत
18. यन्ति
19. याथ
20. यथा
21. इयात
22. शिष्ठ
23. शिष्टः
24. आध्वे
25. अवक्
26. स्थ
27. तस्थौ
28. बध्नीथ
29. अशिष्ट
30. धुक्षे
31. धोक्ष्ये
32. वध्वे
33. अहन्
34. आख्येयम्
35. वदेयम्
36. यामः
37. येमिम
38. शेरते
39. द्विषीथाः
40. कुरुथ
41. आप्नुत
42. विक्रीणीध्वम्
43. सुन्मः
44. रोदिषि
45. अस्तवीः
46. अशृणुत
47. ब्रुवीध्वम्
48. द्विड्ढ्वे
49. शेकुः
50. चिनुथ
51. हथ
52. हतः

Fig.: कस्माद्रोदिषि
(Fonte da figura: Detalles)

B) Tradusci:

अक्रोधेन जयेत्क्रोधमसाधुं सधुना जयेज्जयेत्सत्येन चानृतम् ॥१॥ पुत्राः किं पितृभ्यः पिण्डान्प्रायच्छत ॥२॥ कानि शास्त्राणि काश्यामध्यैथाः ॥३॥ बुद्धपुत्राश्चेन्महाशयनेषु शयीरन्प्रव्रज्यायां कृतं व्रतं न चरेयुः ॥४॥ अप्यार्ययुद्धाख्यानमाख्यास्यन्तं गुरुमभ्यनन्दः ॥५॥ द्वेष्यमपि न द्विष्यात लोभनीयं च न लुभ्येतैवं च प्रसन्ना भविष्यथ ॥६॥ न योत्स्य इत्यर्जुन उवाच ॥७॥ अशोच्यानशोचः प्रज्ञावादांश्च प्रवक्तुमैच्छः । मृताञ्जीवतश्च बुद्धिमन्तो न शोचन्ति ॥८॥

44.7. Esercizio di ripetizione sulla morfologia

Determina le seguenti forme:

1. वदिता
2. उदिता
3. धातुः
4. दधुः
5. अदधुः
6. दध्युः
7. रक्षामि
8. रक्षाणि
9. रक्षीणि
10. रक्षिणी
11. राजनि
12. आसि
13. इज्ये
14. अयुध्ये
15. अयोध्ये
16. अयोधये
17. शोचनीयायाम्
18. वर्त्स्यति
19. आसन्
20. असन्
21. बिभ्यति
22. कुत्र
23. चेरिम
24. योक्ष्ये
25. योज्ये
26. युज्ये
27. चिक्ये
28. अजायामहि
29. स्मर्येय
30. स्मर्याय
31. कया
32. क्रेया
33. आत्मने
34. अदानम्
35. आददानम्
36. सेदिम
37. क्व
38. पिपूर्मः
39. कैः
40. कृत्येन