Lecziun 41
41.1. सुभाषिते (zwei Sprichwörter)
पुस्तकस्था च या विद्या
परहस्ते च यद्धनम् ।
कार्यकाले समुत्पन्ने
न सा विद्या न तद्धनम् ॥१॥
Spiegaziun: पर "auter"
Fig.: पुस्तकस्था च या विद्या ...
(Sursa d'imaggin: Details)
उपदेशो हि मूर्खाणां
प्रकोपाय न शान्तये ।
पयःपानं भुजङ्गानां
केवलं विषवर्धनम् ॥२॥
Spiegaziun: पयस् n. = दुग्धम्
41.2. Ulteriuras furmaziuns कृत् sin -a
41.2.1. Particip preschent (laḍādeśaḥ) Ā, particip preschent (laḍādeśaḥ) passiv, particip futur (lṛḍādeśaḥ) Ā
41.2.1.1. Stems tematics dal present, passiu e futur
Educaziun:
tema dal present / tema dal passìv / tema dal futur + -māna (fem. mānā)
Exemples:
यज् 1U, Part.Präs.Ā यजमान 3 "inim ch'è venerà cun in sacrifici per ses agenns interess = patron dal sacrifici"
मन् 4a, Part.Pres.Act. मन्यमान 3 "in che pensa"
कृ 8U, participi present passiv क्रियमाण 3 "quai ch'è fatg"
दा 3U, Part.Fut.Ā दास्यमान 3 "qualchidun che dat per s'interess propri"
41.2.1.2. Classes dal presenz atematicas
Educaziun:
Stema da presens debil (en la furma ch'el ha avant la desinentza -ate da 3.pl.Ā) + -āna (fem. -ānā)
Exempels:
| Radischa / Classa | Participi present Ā |
|---|---|
| द्विष् 2U | द्विषाण |
| हु 3P | जुह्वान:brju-hu + āna |
| सु 5U | सुन्वान:brsu-nu + āna |
| रुध् 7U | रुन्धान:brru-n-dh-āna |
| तन् 8U | तन्वान:brtan-u + āna |
| क्री 9U | क्रीणान:brkrī + n-āna |
41.2.2. "Participi" da la necessitad passiva (Gerundivum) (कृत्य)
Per exprimir la necessitad passiva ("quai ch'è da far/devegnir fat"), po ins adjectivs derivads da radichas e stins verbals a disposiziun cun ils suandants suffixes formular:
- -तव्य (fem. -तव्या)
- -अनीय (fem. -अनीया)
- -य (fem. -या)
- -त्य (fem. -त्या) (anzit -य/**-या)
41.2.2.1. Il suffiss -तव्य / -तव्या
El sufix -तव्य / -तव्या vegn agiuntà a radischas e stems verbals derivai (p.ex. causatiu) en la medema moda sco il sufix da l'infiniti -तुम् (vd. Leziun 23), è a dir
- radich en stadi fort + तव्य
u
- radich en stadi fort + -i- + तव्य
En il causatiu:
- tema dal causatiu cun -ay + -i- + तव्य
Exempels:
| जि 1P | जेतव्य 3 | "jemand, der besiegt werden muss; ein zu besiegender" |
| वृत् 1Ā | वर्तितव्य 3 | "das, wo man sich befinden soll" |
| बुध् Kaus. | बोधयितव्य | "jemand, der geweckt werden soll; ein zu erweckender" |
41.2.2.2. Il suffiss -अनीय / -अनीया
Furmaziun:
Radical cun vocala lunga + -⟪अनीय / -अनीया
Causatiu e 10. classa da prezens:
Radical, sco che el appar en il stem da causatiu, senza -aya- + -अनीय / -⟪अनीया
Exemples:
| दा 3U | दानीय 3 | "zu gebendes; was gegeben werden muss" |
| जि 1P | जयनीय 3 | "zu besiegender" |
| कृ 8U | करणीय 3 | "zu tuendes" |
| दृश् | दर्शनीय 3 | "was man sehen muss; sehenswertes" |
| बुध् Kaus. | बोधनीय 3:brbodh-aya - aya + -anīya | "ein zu weckender" |
| दा Kaus. | दापनीय 3:brdā-paya - aya + -anīya | "was man geben lassen muss" |
41.2.2.3. Il suffiss -य / -या
Furmaziun:
Radich (en stadi zero, plen u allungì) + -य
Las regulas exactas vesair en Kielhorn, Grammatik der Sanskrit-Sprache, S. 195 - 197!
Tractaziun da vocals finals:
1. Radichs cun -ā furman quest gerundiv cun -eya
Exemples:
| ज्ञा 9U | ज्ञेय 3 | "zu wissendes; was erkannt werden muss" |
| दा 3U | देय 3 | "was gegeben werden muss" |
2. Las radichas cun -i /-ī / -u / -ū /-ṛ han en regla stadi aut u allungà, exceptuà ch'ellas appartegnan a las radichas cun -i / -u /-ṛ, che furman in gerundiv cun il suffix -त्य (fem. -त्या) (lista da questas radichas apud Kielhorn, Grammatica §537).
Exemplei:
| स्मृ 1P | स्मर्य 3 | "woran man sich erinnern muss" |
2a. Radichs cun -i/-ī han la furma auta
Exemples:
| विक्री 9Ā | विक्रेय 3 | "zu verkaufen; verkäuflich" |
| नी 1U | नेय 3 | "zu führender" |
Fig.: विक्रेयाणि पुष्पानि
(Sursa da l'immaġin: Detagls)
2b. Radichs cun -u /-ū sustitueschan il -o dal grad alt avant il -ya cun -av, il -au dal grad lung cun -āv. La furmaziun en grad lung significiescha en quest cas necessitad.
Ezemplu:
| स्तु 2U | स्तव्य 3 | "was gepriesen werden soll" |
| स्ताव्य 3 | "was notwendig gepriesen werden muss" |
Ezempels per radichs finalas cun consonants (reglas cfr. Kielhorn, Grammatica § 533ss.):
Formaziun en bassa stadi:
Ezempels:
| दृश् | दृश्य 3 | "sehenswert" |
| शास् 2P | शिष्य 3 | "jemand, der zu belehren ist = Schüler" |
Fig.: दृश्यो मन्दिरः
(fonte da l'imagina: Details)
Furmaziun auta:
Exemples:
| द्विष् 2U | द्वेष्य 3 | "zu hassender = Feind" |
| भिद् 7U | भेद्य 3 | "zu spaltender" |
Furmis causativas e verbas da la decima classa dal present (चुरादि)
Formaziun:
Radix dal causativ-/present senza -aya- + -य
Esempel:
| मन् Kausativ¹ | मान्य 3:brmān-aya - aya + ya | "zu ehrender, hochverehrter" |
¹ realt. denominativ a मान
Fig.: मान्यः
(Fonte da l'imagia: Detagls)
41.2.2.4. Il suffix -त्य / त्या (anzitg -य / -या)
Lista da las radichas cun -i / -u /-ṛ, che furman in gerundiv anzitg cun -य / -या cun il suffix -त्य (fem. -त्या), en Kielhorn, Grammatica §537.
Furmaziun:
radich cun nivel bass + -त्य / -त्या
Exemples:
| इ 2P | इत्य 3 | "zu gehender" |
| श्रु 5P | श्रुत्य 3 | "zu hörender" |
| कृ 8U | कृत्य 3 | "zu tuender" |
41.2.3. Sintacticas davos il "participi" da la necessitad passiva (gerundivum) (कृत्य)
Il gerundiv po vegnir adoperà en funcziun attributiva:
दर्शनीयं नगरम् = "ina citad che insa stgair da veser; ina citada attrativa"
Il gerundiv po er vegnir duvrà sco sustantiv predicativ en frars cun construcziun passiva, che expriman in obligaziun u in comand (cun न ina prohibiziun, in'impossibilitad):
काशी द्विजैर्द्रष्टव्या = "I dusvotnas duan vesair Benares"
Fig.: दर्शनीयं नगरं काशी
(Sursa da l'imagines: Details)
41.2.4. Differenzas en l'adopziun dals suffigis gerundiv
L'utilisaziun da questas suffissas s'entrecruda per gronda part.
- -तव्य (fem. -तव्या): exprima adina ina necessitad ed è preferìblamain utilizà predicativ (raramadi attributiv). Furmas cun quest sufix n'èn betg da duvrar en cumponiments nominal.
- -अनीय (fem. -अनीया) e -य (fem. -या) / -त्य (fem. -त्या) (sustituì da -य/-या): pon avair in'autra significaziun (surtut -य) en il senn dal tudestg "-wert" (p.ex. "sehenswert") u mo ina pussaivladad "-bar" (दृश्य "sichtbar"). Furmas cun quests sufixs pon vegnir negads cun अ-/-अन्- (betg dentant furmas cun -तव्य) ed existeschan तत्पुरुष sco lur element final en ils quals els appariscan.
41.2.5. Nagina colliaziun cun सु- e दुस्-**
Cun सु- e दुस्- en il significà «legier» resp. «pesant», na pon betg vegnir cumpunids gerundivs. En plaz da quai stat तत्पुरुष dal tip सुकर 3 («legier da far») (vd. Lecziun 18).
41.3. Lista da pleds
मूर्ख m = मूढ
भुजङ्ग m.: serp
Fig.: भुजङ्गः
(Sursa da l'imagina: Detagl)
केवलम् adv.: mo, sulet, cumpletamain
विष n.: venen
Fig.: भुजङ्गस्य विषम्
(Fonte da l'imagin: Details)
शास् 2P शास्ति : redarguir, dominar, cumandar, instruire
presescha il stgalim da presens debel शिष् : शिष्मस्, la 3.pl. P. ha però stgalim starm: शासति (!! finitiu -ati) accant da ocasional **शासन्ति. अशासुर्. Anche l'entir आत्मनेपद ha, per quant ch'i vegn adina nov/ocurra, il stgalim starm: शास्ते
Perf. I शशास, शशासुर्
Futur शासिष्यति
Passiv -शास्यते । शिष्यते
PPP शिष्ट : erudi, savi
Infinitiv शासितुम्
Absolut -शिष्य । -शास्य
da quist:
शासना f.: edict regal, doctrina, religiun
Illustraz.: शासना
(sursaida d'imagina: Details)
शास्त्र n.: doctrina, text d'instrucziun
शास्त्रिन् m.: erudià, savèr
Illustraz.: शास्त्री
(sursaida d'imagina: Details)
शिष्य 3: da instruir = student
शरण 3: protectent, protegint ; n. protecziun, refügi
सङ्घ n.: (a सम्-हन् : cun-schlagar): gruppa, amassada, communitad (p.ex. buddhista)
कन्या f.: giuvna femna, figlia, virginitad
अति preverbiu: sur, sur-via, sur-furà (en il spazi, en la tempistica, per numer, per quantitad, en l'ordinaziun, per pussanza, per intensitad), excessivamain
इ + अति 2P अत्येति : passar davos
PPP अतीत : n. passà
Esergizi 41.4.
A) Traduscha las duas maximas al cumenzament da la lecziun.
B) Traduscha:
बुद्धम् शरणं गच्छामि धर्मं शरणं गच्छामि सङ्घं शरणं गच्छामीति बुद्धगतैर्वक्तव्यम् ॥१॥
काशीं पत्स्ये गङ्गां द्रक्ष्यामि तत्र च मरिष्यामीति मन्यमानो मान्यो वृद्धनरः पुत्रांश्च पुत्रपुत्रांश्च धनं च तत्याज काशीं च प्राव्रजत् । एवं च रोध्यं दुःखं तरिष्यतीति मन्ये ॥२॥
Fig.: काशीं पत्स्ये गङ्गां द्रक्ष्यामि ...
(fonte da l'imaggina: Details)
कन्यां व्युवह तस्यां च पुत्रमजनयं महाधनं च लेभ एवं सुखमापेत्यतीते मुमोह । ततः प्रजज्ञौ सुखाद्दुःखं जायते तस्माल्लोकसुखमपि त्यजनीयं न च किंचिदिन्द्रियैः स्प्रष्टव्यमिति ॥३॥
विक्रेयाणि विक्रीयापुत्रवैश्यो भिक्षुभ्यो विक्रयफलमददाद्दानपुण्यं चादत्त । एतत्कर्म स्तुत्यमिति भिक्षवः प्रोचुर्बुद्धिमन्तस्तु विकल्पयन्ति किमेवं कुर्वाणो वश्यः पुण्यं चकारेति ॥४॥
गुरुभिः शिष्याः शासितव्याः शिष्यैरध्ययनमध्येतव्यम् ॥५॥