Lecziun 30
30.1. La 9. classa dal temp preschent (kryādi = "krī e.u.v.")
Educaziun:
Stamm stark: Radisniveau tief + -nā-
stem debole:
avant consonant: Rad in bassu nivell + -nī-
avant vocal: radice a bassu nivell + -n-
Esempel:
क्री 9U "cumprar"
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | क्रीणाति (krī + nā + ti) | क्रीणन्ति (krī + n + anti) |
| 3. Person:brĀtmanepada | क्रीणीते (krī + nī + te) | क्रीणते (krī + n + ate) |
En questa classa da prezens è da observar specialmain la furmaziun dal stem da prezens per la radis ज्ञा 9U "reconuscher, savair":
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | जानाति (jā-nā-ti) | जानन्ति (jā-n-anti) |
| 3. Person:brĀtmanepada | जानीते (jā-nī-te) | जानते (jā-n-ate) |
La furma जा, ch’è alla basa dal stemma dal present da ज्ञा, po vegnir explicada u tras ina serie da ablaut -ā (stadi bass) -nā (stadi aut), u tras dissimilaziun da *jñā-nā-ti.
Quai radis cun vocal lunga curtgian questa avant il suffix dal stadi da presens da la 9. classa:
Esempel:
पू 9U "purifitgar"
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | पुनाति (pu-nā-ti) | पुनन्ति (pu-n-anti) |
| 3. Person:brĀtmanepada | पुनीते (pu-nī-te) | पुनते (pu-n-ate) |
Furmaziun dal particip present parasmaipada:
Esempel:
क्रीणन्त् (krī + n + ant) ; fem.: क्रीणती (krī + n + at + ī)
30.2. Usgo dal Optativ (लिङ्)
L'optativ vegn adina
1. per designaziun
- d'in desideri
- d'in desideri
- d'ina petiziun
(quai quai il optativ - ⟪लिङ् - cun l'imperativ - ⟪लोट् -)
Ezempli:
⟪दासो⟫ ⟪ग्राममागच्छेत्⟫ = "Che servus vegnia al vitg"
2. Sche quai sco
- possìbel
- probablamain
- probablamain
dargestellt werden soll.
Beispiel:
ग्रामाच्चेद्गच्छेद्गुरुं न शृणुयात् = "Scheu ch'el dal vitg, el na udess il maister"
3. Fratschas relativas cun optativ han a vartas il significà: "Sche in ustra ..."
Esempel:
यो नृतं वदेत्स नरकं पतेत् = "Schei na chaschtaivüna, schei na chaschtaivüna = Schei na chaschtaivüna, schei na chaschtaivüna"
30.3. Secundas declinaziuns da las terzas persunas singular e plural
L'optativ (लिङ्), l'imperfet (लङ्), l'aorist (लुङ्), il prekativ (आशिर्लिङ्) ed il condizional han las cunuscheidas secundaras:
| 3. Person Singular | 3. Person Plural | |
|---|---|---|
| Parasmaipada | -t | athematische Klassen: -an ni -ur :brOptativ: -ur |
| Ātmanepada | -ta | athematische Klassen: -ata (aus *nta):brOptativ: -ran |
30.4. Furmaziun dal Optativ Present (लिङ्)
30.4.1. Classes da present tematic
avant las finas che cumenzan cun consonantas:
Stampa da preschent + -i- (das mit dem -a- zu -e- verschmilzt) + Sekundärendungen
davant de sufixes començant per una vocal:
Stampa da preschent + -i- (» -e-) + -y- + Sekundärendung
Ezempels:
1. Classe dal present:
भू
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | भवेत् (bhava + i + t) | भवेयुर् (bhava + i + y + ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | भवेत (bhava + i + ta) | भवेरन् (bhava + i + ran) |
4. Classe da prezens:
नृत्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | नृत्येत् (nṛtya + i + t) | नृत्येयुर् (nṛtya + i + y + ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | नृत्येत (nṛtya + i + ta) | नृत्येरन् (nṛtya + i + ran) |
6. Classa dal present
विश्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | विशेत् (viśa + i + t) | विशेयुर् (viśa + i + y + ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | विशेत (viśa + i + ta) | विशेरन् (viśa + i + ran) |
10. Classe dal present e causativs
चुर्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | चोरयेत् (coraya + i + t) | चोरयेयुर् (coraya + i + y + ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | चोरयेत (coraya + i + ta) | चोरयेरन् (coraya + i + ran) |
30.4.2. Classes da prezens atematicas
Parasmaipada:
stèl stem dal present + -yā- (avant -ur: -y-) + desinenza secundaria
Ātmanepada:
schwacher Stampa da preschent + -ī- + Sekundärendung
Beispiele:
2. Classa da present:
द्विष्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | द्विष्यात् (dviṣ-yā-t) | द्विष्युर् (dviṣ-y-ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | द्विषीत (dviṣ-ī-ta) | द्विषीरन् (dviṣ-ī-ran) |
5. Classa da prezens
सु
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | सुनुयात् (sunu-yā-t) | सुनुयुर् (sunu-y-ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | सुन्वीत (sunu + ī + ta) | सुन्वीरन् (sunu + ī + ran) |
8. Classa da present
तन्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | तनुयात् (tanu-yā-t) | तनुयुर् (tanu-y-ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | तन्वीत (tanu + ī + ta) | तन्वीरन् (tanu + ī + ran) |
kṛ
(कृ)
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | कुर्यात् | कुर्युर् |
| 3. Person:brĀtmanepada | कुर्वीत | कुर्वीरन् |
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | क्रीणीयात् (krīṇī-yā-t) | क्रीणीयुर् (krīṇī-y-ur) |
| 3. Person Ātmanepada | क्रीणीत (krīṇ-ī-ta) | क्रीणीरन् (krīṇ-ī-ran) |
30.5. Sandhi von auslautendem -r
Per -ar valan las medemas reglas da Sandhi per -r final sco per -s final.
-ar vor tönenden Lauten bleibt -ar, vor r- aber fällt das -r aus und das -a- vegn sustituì tras -ā- ersetzt.
Exempels:
भवेयुर् + च » भवेयुश्च
पुनर् + अग्निः » पुनरग्निः
पुनर् + रोदिति » पुना रोदिति
30.6. Glista da pleds
क्री 9U क्रीणाति : cumprar
Fut. क्रेष्यति
Pass. क्रीयते
PPP क्रीत
Inf. क्रेतुम्
क्री + वि 9Ā विक्रीणीते : vender
Absolut. विक्रीय
Fig.: क्रीणन्ति विक्रीणते च
Bundi = बुन्दी, Rajasthan = राजस्थान
(Sursa da l’imagina: Detagls)
ज्ञा 9U जानाति : cognoscher, reconuscher, savair, capir
Fut. ज्ञास्यति
Pass. ज्ञायते
Kaus. ज्ञापयति
Kaus. PPP ज्ञप्त / ज्ञापित
PPP ज्ञात
Inf. ज्ञातुम्
daquest:
ज्ञाति m.: (Bluts-)Verwandter (Verwandte sind diejenigen, die man kennt!)
ज्ञान n.: cunossientscha, savida, cumprender (specialmainamain las "pliras" veritads en la religiusitad e la filosofia)
Fig.: ज्ञातयः
Darewadi, district d'Ahmed Nagar = अहमदनगर, Maharashtra = महाराष्ट्र
(sursa d'imagines: Detagls)
पू 9U पुनाति : purifitgar
Fut. पविष्यति
Pass. पूयते
Kaus. पावयति
PPP पूत
Inf. पवितुम्
Fig.: श्रोत्राणि पुनाति
(Font dal maletg: Detagls)
अश् 9P अश्नाति : mangiar, consumar
Fut. अशिष्यति
Pass. अश्यते
Kaus. आशयति
PPP अशित
Inf. अशितुम्
Fig.: अश्नीयात्
थाली, Sudindia
(Fontana da l'imagia: Detagls)
प्रिय ३: car, amant, amia
Fig.: प्रिया
(Sursa d'immagis: Detagls)
चेत् Cuncziun: sche; presupponend che (nugina volta en il cumenzament d'ina frasa)
न चेत् : schei n bet
यदि cuncunciun: sche
यद्यपि : schebbe, schebna, malgrà
यद्येवम् : scheu, timide, riservata
पुनर् : di nuovo, ancora
davon:
daquest:
पुनर्भव m.: renaixença
Fig.: पुनर्भवः
(fontana da l’imàgin: detagls)
जीव् 1P जीवति : viver
Fut. जीविष्यति
Pass. जीव्यते
Kaus. जीवयति
PPP जीवित : viv
Inf. जीवितुम्
daquest:
जीव m./n.: vita, anima individuala
सनातन ३ fem.: सनातनी : etern, imperishevel, constant
30.7. Exercizi
A) Convertir las formas verbales siguientes en formas optativas correspondientes a persona, número y género verbal:
- ह्रियते
- ध्नन्ति
- स्मरति
- स्थापयन्ति
- स्तौति
- सर्ज्यते
- सुन्वन्ति
- सिञ्चति
- शृणोति
- शक्नुवन्ति
- वर्तन्ते
- वेशयन्ति
- वस्ते
- उष्यते
- वाद्यते
- उच्यते
- लम्भ्यते
- रक्षयन्ति
- युध्यते
- इज्यते
- म्रियते
- मुञ्चन्ति
- मन्यन्ते
- भवति
- भजन्ति
- ब्रवीति
- बुध्यते
- पृच्छन्ति
- पुनाति
- पाति
- पीयते
- पद्यते
- पतति
- पाचयन्ति
- नृत्यन्ति
- नीयते
- द्विषते
- पश्यन्ति
- दोग्धि
- दुष्यति
- देशयन्ति
- दहति
- तनुते
- जानाति
- जानते
- जयन्ति
- जायन्ते
- चोर्यते
- चारयति
- गच्छन्ति
- खाद्यते
- क्रीणीते
- क्रियते
- कोपयति
- कामयते
- इच्छति
- आययन्ति
- आस्यते
- आप्नुवते
- अस्यते
- सन्ति
- अश्नुते
- अर्हति
- अदन्ति
- अध्यापयन्ति
B) Traducìtz ils suandants frasis e resolutiun ils cumponiments en sanscrit:
जना आर्यसत्यानि जानीयुरिति सुगतेनार्याणां सुखाय जना धर्मं ज्ञाप्यन्ते ॥१॥
ये नरा देवान्न यजेरन्व्रतानि च न चरेयुरनृतं च वदेयुरधर्मं च कुर्युस्ते सुखं नाप्नुयुर्मृत्वा च नरकं पतेयुः ॥२॥
ज्ञातिरागच्छेतितीष्ट्वार्यपुत्रो ज्ञातिं दासमाययति ॥३॥
अन्नलोभाद्दुःखं जायेतेति प्राप्तज्ञानः सुफलानि नाश्नाति ॥४॥
क्रयेण च विक्रयेण च वैश्या जीवेयुरिति वैश्यधर्मः । एवं सति वैश्यपुत्राः क्रीणन्ति विक्रीणते च ॥५॥
कृतपापो नरश्चेन्नरके पापात्पूतः स्यात्पुनर्भवं गच्छेत् ॥६॥
ब्राह्मणपुत्रा वेदाध्यायांश्च स्मृत्यध्यायांश्च पुनः पुनरधीयीरन्नित्यार्यधर्मः ॥७॥
यो ब्राह्मणः शूद्रां कामयेत स सद्ब्राह्मणो न स्यात् । सद्ब्राह्मणो हि ब्राह्मणीं कामयेत ॥८॥
सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् ।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥९॥ ॥मनुस्मृति ४.१३८॥
30.8. Exercizi da repetiziun zur Formenlehre
Determinar e traducir las siguientes formas verbales:
- भारे
- अध्ययनम्
- वस्तुतस्
- वस्त्राणि
- प्रतिमया
- आचाराय
- आचार्यैः
- अश्वेषु
- ताम्
- वृत्त्यै
- चरितस्य
- अर्हता
- शक्तीः
- कामम्
- भिक्षवे
- भगवद्गीतायाम्
- भगवति
- भक्त्याः
- स्थानात्
- स्थित्या
- मात्रायै
- प्रभृतौ
- हस्तेन
- आदेः
- दिष्टिम्
- रुद्रः
- मृत्यौ
- मृतिः
- द्विजातये
- जातिभिः
- व्याघ्रान्
- पूजाः
- शत्रोः
- उक्तिभ्यः
- महान्ति
- महति
- सा
- तस्यै
- तस्मिन्
- सते