Lektion 30
30.1. Die 9. Präsensklasse (क्र्यादि = "क्री u.s.w.")
Bildung:
starker Stamm: tiefstufige Wurzel + -nā-
schwacher Stamm:
vor Konsonant: Tiefstufige Wurzel + -nī-
vor Vokal: tiefstufige Wurzel + -n-
Beispiel:
क्री 9U "kaufen"
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | क्रीणाति (krī + nā + ti) | क्रीणन्ति (krī + n + anti) |
| 3. Person:brĀtmanepada | क्रीणीते (krī + nī + te) | क्रीणते (krī + n + ate) |
Bei dieser Präsensklasse ist besonders zu beachten die Bildung des Präsensstamms zur Wurzel ज्ञा 9U "erkennen, wissen":
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | जानाति (jā-nā-ti) | जानन्ति (jā-n-anti) |
| 3. Person:brĀtmanepada | जानीते (jā-nī-te) | जानते (jā-n-ate) |
Die Form जा die dem Präsensstamm von ज्ञा zugrundeliegt, ist entweder durch eine Ablautreihe -ā (Tiefstufe) -nā (Hochstufe) zu erklären, oder durch Dissimilation aus *jñā-nā-ti.
Einige Wurzeln auf langen Vokal verkürzen diesen vor dem Präsensstammsuffix der 9. Klasse:
Beispiel:
पू 9U "reinigen"
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | पुनाति (pu-nā-ti) | पुनन्ति (pu-n-anti) |
| 3. Person:brĀtmanepada | पुनीते (pu-nī-te) | पुनते (pu-n-ate) |
Bildung des Partizip Präsens Parasmaipada:
Beispiel:
क्रीणन्त् (krī + n + ant) ; fem.: क्रीणती (krī + n + at + ī)
30.2. Gebrauch des Optativ (लिङ्)
Der Optativ wird gebraucht:
1. zur Bezeichnung
- eines Wunsches
- einer Bitte
- eines gemilderten Befehls
(hierbei überschneidet sich der Optativ - लिङ् - mit dem Imperativ - लोट्)
Beispiel:
दासो ग्राममागच्छेत् = "Der Leibeigene möge ins Dorf kommen"
2. Wenn etwas als
- möglich
- wahrscheinlich
- vermutlich
dargestellt werden soll.
Beispiel:
ग्रामाच्चेद्गच्छेद्गुरुं न शृणुयात् = "Wenn er aus dem Dorf ginge, würde er den Meister nicht hören"
3. Relativsätze mit Optativ haben manchmal die Bedeutung: "Wenn jemand ..."
Beispiel:
यो नृतं वदेत्स नरकं पतेत् = "Wenn jemand die Unwahrheit sagen würde, würde er in die Hölle fallen = Wenn jemand Unwahrheit sagt, fällt er in die Hölle"
30.3. Sekundärendungen der 3. Personen Singular und Plural
Der Optativ (लिङ्), das Imperfekt (लङ्), der Aorist (लुङ्), Prekativ (आशिर्लिङ्) und Konditionalis haben die sog. Sekundärendungen:
| 3. Person Singular | 3. Person Plural | |
|---|---|---|
| Parasmaipada | -t | athematische Klassen: -an oder -ur :brOptativ: -ur |
| Ātmanepada | -ta | athematische Klassen: -ata (aus *nta):brOptativ: -ran |
30.4. Bildung des Optativ Präsens (लिङ्)
30.4.1. Thematische Präsensklassen
vor konsonantisch anlautenden Endungen:
Präsensstamm + -i- (das mit dem -a- zu -e- verschmilzt) + Sekundärendungen
vor vokalisch anlautenden Endungen:
Präsensstamm + -i- (» -e-) + -y- + Sekundärendung
Beispiele:
1. Präsensklasse:
भू
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | भवेत् (bhava + i + t) | भवेयुर् (bhava + i + y + ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | भवेत (bhava + i + ta) | भवेरन् (bhava + i + ran) |
4. Präsensklasse:
नृत्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | नृत्येत् (nṛtya + i + t) | नृत्येयुर् (nṛtya + i + y + ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | नृत्येत (nṛtya + i + ta) | नृत्येरन् (nṛtya + i + ran) |
6. Präsensklasse
विश्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | विशेत् (viśa + i + t) | विशेयुर् (viśa + i + y + ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | विशेत (viśa + i + ta) | विशेरन् (viśa + i + ran) |
10. Präsensklasse und Kausative
चुर्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | चोरयेत् (coraya + i + t) | चोरयेयुर् (coraya + i + y + ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | चोरयेत (coraya + i + ta) | चोरयेरन् (coraya + i + ran) |
30.4.2. Athematische Präsensklassen
Parasmaipada:
schwacher Präsensstamm + -yā- (vor -ur: -y-) + Sekundärendung
Ātmanepada:
schwacher Präsensstamm + -ī- + Sekundärendung
Beispiele:
2. Präsensklasse:
द्विष्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | द्विष्यात् (dviṣ-yā-t) | द्विष्युर् (dviṣ-y-ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | द्विषीत (dviṣ-ī-ta) | द्विषीरन् (dviṣ-ī-ran) |
5. Präsensklasse
सु
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | सुनुयात् (sunu-yā-t) | सुनुयुर् (sunu-y-ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | सुन्वीत (sunu + ī + ta) | सुन्वीरन् (sunu + ī + ran) |
8. Präsensklasse
तन्
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | तनुयात् (tanu-yā-t) | तनुयुर् (tanu-y-ur) |
| 3. Person:brĀtmanepada | तन्वीत (tanu + ī + ta) | तन्वीरन् (tanu + ī + ran) |
kṛ :br(कृ)
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person:brParasmaipada | कुर्यात् | कुर्युर् |
| 3. Person:brĀtmanepada | कुर्वीत | कुर्वीरन् |
| Singular:brएकवचन | Plural:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Person Parasmaipada | क्रीणीयात् (krīṇī-yā-t) | क्रीणीयुर् (krīṇī-y-ur) |
| 3. Person Ātmanepada | क्रीणीत (krīṇ-ī-ta) | क्रीणीरन् (krīṇ-ī-ran) |
30.5. Sandhi von auslautendem -r
Ausser für -ar gelten für auslautendes -r dieselben Sandhiregeln wie für auslautendes -s.
-ar vor tönenden Lauten bleibt -ar, vor r- aber fällt das -r aus und das -a- wird durch -ā- ersetzt.
Beispiele:
भवेयुर् + च » भवेयुश्च
पुनर् + अग्निः » पुनरग्निः
पुनर् + रोदिति » पुना रोदिति
30.6. Wortliste
क्री 9U क्रीणाति : kaufen
Fut. क्रेष्यति
Pass. क्रीयते
PPP क्रीत
Inf. क्रेतुम्
क्री + वि 9Ā विक्रीणीते : verkaufen
Absol. विक्रीय
Abb.: क्रीणन्ति विक्रीणते च
Bundi = बुन्दी, Rajasthan = राजस्थान
(Bildquelle: Details)
ज्ञा 9U जानाति : kennen, erkennen, wissen, verstehen
Fut. ज्ञास्यति
Pass. ज्ञायते
Kaus. ज्ञापयति
Kaus. PPP ज्ञप्त / ज्ञापित
PPP ज्ञात
Inf. ज्ञातुम्
davon:
ज्ञाति m.: (Bluts-)Verwandter (Verwandte sind diejenigen, die man kennt!)
ज्ञान n.: Erkenntnis, Wissen, Erkennen (bes. der "höheren" Wahrheiten in Religion und Philosophie)
Abb.: ज्ञातयः
Darewadi, Ahmed Nagar District = अहमदनगर, Maharashtra = महाराष्ट्र
(Bildquelle: Details)
पू 9U पुनाति : reinigen
Fut. पविष्यति
Pass. पूयते
Kaus. पावयति
PPP पूत
Inf. पवितुम्
Abb.: श्रोत्राणि पुनाति
(Bildquelle: Details)
अश् 9P अश्नाति : essen, verzehren
Fut. अशिष्यति
Pass. अश्यते
Kaus. आशयति
PPP अशित
Inf. अशितुम्
Abb.: अश्नीयात्
थाली, Südindien
(Bildquelle: Details)
प्रिय ३: lieb, liebend, freundlich
Abb.: प्रिया
(Bildquelle: Details)
चेत् Konjunktion: wenn; vorausgesetzt, dass (steht nie am Anfang eines Satzes)
न चेत् : wenn nicht
यदि Konjunktion: wenn
यद्यपि : wenn auch, selbst wenn, obgleich
यद्येवम् : wenn es so ist, unter diesen Umständen
पुनर् : wieder, immer wieder, zurück, noch einmal, dagegen, aber
पुनः पुनर् : immer wieder
davon:
पुनर्भव m.: Wiedergeburt
Abb.: पुनर्भवः
(Bildquelle: Details)
जीव् 1P जीवति : leben
Fut. जीविष्यति
Pass. जीव्यते
Kaus. जीवयति
PPP जीवित : lebend
Inf. जीवितुम्
davon:
जीव m./n.: Leben, individuelle Seele
सनातन ३ fem.: सनातनी : ewig, unvergänglich, beständig
30.7. Übung
A) Wandeln Sie folgende Verbalformen in die in Person, Zahl und Genus verbi entsprechende Optativformen um:
- ह्रियते
- ध्नन्ति
- स्मरति
- स्थापयन्ति
- स्तौति
- सर्ज्यते
- सुन्वन्ति
- सिञ्चति
- शृणोति
- शक्नुवन्ति
- वर्तन्ते
- वेशयन्ति
- वस्ते
- उष्यते
- वाद्यते
- उच्यते
- लम्भ्यते
- रक्षयन्ति
- युध्यते
- इज्यते
- म्रियते
- मुञ्चन्ति
- मन्यन्ते
- भवति
- भजन्ति
- ब्रवीति
- बुध्यते
- पृच्छन्ति
- पुनाति
- पाति
- पीयते
- पद्यते
- पतति
- पाचयन्ति
- नृत्यन्ति
- नीयते
- द्विषते
- पश्यन्ति
- दोग्धि
- दुष्यति
- देशयन्ति
- दहति
- तनुते
- जानाति
- जानते
- जयन्ति
- जायन्ते
- चोर्यते
- चारयति
- गच्छन्ति
- खाद्यते
- क्रीणीते
- क्रियते
- कोपयति
- कामयते
- इच्छति
- आययन्ति
- आस्यते
- आप्नुवते
- अस्यते
- सन्ति
- अश्नुते
- अर्हति
- अदन्ति
- अध्यापयन्ति
B) Überrsetzen Sie die folgenden Sätze und lösen Sie die Komposita auf Sanskrit auf:
जना आर्यसत्यानि जानीयुरिति सुगतेनार्याणां सुखाय जना धर्मं ज्ञाप्यन्ते ॥१॥
ये नरा देवान्न यजेरन्व्रतानि च न चरेयुरनृतं च वदेयुरधर्मं च कुर्युस्ते सुखं नाप्नुयुर्मृत्वा च नरकं पतेयुः ॥२॥
ज्ञातिरागच्छेतितीष्ट्वार्यपुत्रो ज्ञातिं दासमाययति ॥३॥
अन्नलोभाद्दुःखं जायेतेति प्राप्तज्ञानः सुफलानि नाश्नाति ॥४॥
क्रयेण च विक्रयेण च वैश्या जीवेयुरिति वैश्यधर्मः । एवं सति वैश्यपुत्राः क्रीणन्ति विक्रीणते च ॥५॥
कृतपापो नरश्चेन्नरके पापात्पूतः स्यात्पुनर्भवं गच्छेत् ॥६॥
ब्राह्मणपुत्रा वेदाध्यायांश्च स्मृत्यध्यायांश्च पुनः पुनरधीयीरन्नित्यार्यधर्मः ॥७॥
यो ब्राह्मणः शूद्रां कामयेत स सद्ब्राह्मणो न स्यात् । सद्ब्राह्मणो हि ब्राह्मणीं कामयेत ॥८॥
सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् ।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥९॥ ॥मनुस्मृति ४.१३८॥
30.8. Wiederholungsübung zur Formenlehre
Bestimmen und übersetzen Sie folgende Wortformen:
- भारे
- अध्ययनम्
- वस्तुतस्
- वस्त्राणि
- प्रतिमया
- आचाराय
- आचार्यैः
- अश्वेषु
- ताम्
- वृत्त्यै
- चरितस्य
- अर्हता
- शक्तीः
- कामम्
- भिक्षवे
- भगवद्गीतायाम्
- भगवति
- भक्त्याः
- स्थानात्
- स्थित्या
- मात्रायै
- प्रभृतौ
- हस्तेन
- आदेः
- दिष्टिम्
- रुद्रः
- मृत्यौ
- मृतिः
- द्विजातये
- जातिभिः
- व्याघ्रान्
- पूजाः
- शत्रोः
- उक्तिभ्यः
- महान्ति
- महति
- सा
- तस्यै
- तस्मिन्
- सते