Lektion 50

50.1. Nominalbildung: regelmässige Steigerung

Die regelmässige Steigerung erfolgt im Sanskrit mit den तद्धित-Suffixen

• -तर (fem.: तरा) im "Komparativ"
• तम (fem.: तमा) im "Superlativ"

Diese Suffixe werden bei Adjektiven an den Maskulinstamm angefügt. Bei Nomina mit Stammabstufung werden sie an den schwachen Stamm angefügt, die die form hat wie vor der Endung -su des Lokativ (पञ्चमी) Plural.

Abb.: लोकस्योत्तमो गिरिः
सगरमाथा = ཇོ་མོ་གླང་མ = 珠穆朗玛峰 = Mount Everest
(Bildquelle: Details)

Bedeutung:

Der "Komparativ" bedeutet, wenn kein verglichener Gegenstand ausgedrückt wird: "ziemlich, sehr, zu":

z.B. सुचितर 3 "ziemlich rein", "sehr rein", "zu rein"

Wird ein verglichener Gegenstand ausgedrückt, so steht dieser im Ablativ (पञ्चमी). Komparativ + Ablativ entspricht der Steigerung mit "als" im Deutschen.

z.B. देवदत्ताद्रामो धीमत्तरः = wörtl.: "von Devadatta aus gesehen ist Rāma einsichtiger" = "Rāma ist einsichtiger als Devadatta"

Der "Superlativ" bedeutet, wen kein verglichener Gegenstand ausgedrückt wird: "äusserst, sehr":

z.B. सत्तम 3 (zu सन्त्) "äusserst gut, sehr gut"

Wird ein verglichener Gegenstand ausgedrückt, so steht dieser im Genetiv (षष्ठी) ("von", "unter") und der Superlativ entspricht dem deutschen Superlativ (Höchststufe):

z.B. द्विजानां सत्तमः = "der beste der Zweimalgeborenen"

Die Suffixe -तर und -तम können nicht nur an Adjektive treten, sondern auch an Substantive, Indeklinabilia und sogar Verbalformen:

Beispiele:

गजतम m. "der beste Elefant" (गज) (auch Bezeichnung Buddhas)

गोतम m. "der grösste Ochse" (गो) oder: "am reichsten an Rindern"

उद् Indekl. "auf", "hinauf" » उत्तर 3 "höherer" » उत्तम 3 "höchster"

Treten diese Suffixe an eine Verbalform, so erscheinen sie stets in der adverbialen Form:

• -तराम्
• -तमाम्

Beispiele:

पचतितराम् "er/sie/es kocht besser"

पचतितमाम् "er/sie/es kocht am besten"

Diese Form haben diese Suffixe auch, wenn sie an ein Indeklinabile treten und das abgeleitete Wort adverbial gebraucht wird:

z.B. सुतराम् (zu सु) "auf bessere Weise" (adverbial)

Abb.: का पचतितमाम्
Lisu = 傈僳族, अरुणाचल प्रदेश
(Bildquelle: Details)

50.2. Wortliste

ध्रुव 3: fest, unveränderlich

निषेक m.: Besprengung, Befruchtung, Flüssigkeit, Ejakulat, Zeremonie bei der Zeugung

पण्डित 3: klug, weise, gelehrt

मन् + अव 4Ā अवमन्यते : missachten, verachten

मन्त्रिन् 3: ratgebend ; m.: Berater, Ratsherr, Minister

Abb.: मन्त्री
Kapil Sibal (1948 -), Union minister in Ministry of Science and Technology and Ministry of Earth Sciences (since 2006)
(Bildquelle: Details)

रहस् n.: Geheimnis, Einsamkeit

रिष् 1P रिषति 4P रिष्यति : geschädigt werden, misslingen, beschädigen

Perf. II रिरेष, रिरिषुर्
Fut. रेषिष्यति
Pass. रिष्यते
Kaus. रेषयति
PPP रिष्ट

लुप् 6U लुम्पति : brechen, zerstören

Perf. II लुलोप, लुलुपे
Fut. लोप्स्यति
Pass. लुप्यते
Kaus. लोपयति
PPP लुप्त
Inf. लोप्तुम्
Gerundiv लुप्य । लोप्य

विधि m.: auch: Schicksal (zu विधा)

वृष् 1P वर्षति : regnen (meist mit einem कर्तृ -- einem Gott oder einer Wolke)

Perf. II ववर्ष, ववृषुर्
Fut. वर्षिष्यति
Pass. वृष्यते
Kaus. वर्षयति
PPP वृष्ट
Inf. वर्षितुम्
Absol. वर्षित्वा । वृष्ट्वा
Absol.-वृष्य

Abb.: महामेघो वर्षिष्यति
Ankunft des Monsun, Bangalore ಬೆಂಗಳೂರು
(Bildquelle: Details)

संयक् Adv.: richtig, wahrhaft, auf die gehörige Weise ; durchaus, vollständig

आदित्य m.: Sonne ; pl.: Āditya : eine bestimmte Götterklasse

Abb.: आदित्यः
(Bildquelle: Details)

सर्व 3: jeder, alle

Deklination wie यद् (Ausnahme: Nom.Akk.sg.Neutrum)

	Singular:brएकवचनम्				Plural:brबहुवचनम्
	Maskulinum:brपुंस्	Neutrum:brनपुंसकम्	Femininum:brस्त्री	Maskulinum:brपुंस्	Neutrum:brनपुंसकम्	Femininum:brस्त्री
1. Nominativ:br१. प्रथमा	सर्वस्	सर्वम्	सर्वा	सर्वे	सर्वाणि	सर्वास्
2. Akkusativ:br२. द्वितीया	सर्वम्	सर्वम्	सर्वाम्	सर्वान्	सर्वाणि	सर्वास्
3. Instrumentalis:br३. तृतीया	सर्वेण		सर्वया	सर्वैस्
4. Dativ:br४. चतुर्थी	सर्वस्मै		सर्वस्यै	सर्वेभ्यस्
5. Ablativ:br५. पञ्चमी	सर्वस्मात्		सर्वस्यास्	सर्वेभ्यस्
6. Genetiv:br६. षष्ठी	सर्वस्य		सर्वस्यास्	सर्वेषाम्
7. Lokativ:br७. सप्तमी	सर्वस्मिन्		सर्वस्याम्	सर्वेषु

वै : Partikel, der das vorangehende Wort betont: fürwahr, wahrlich, aber

इह Adv.: hier, hier auf Erden, hierher ; jetzt. Vor Substantiven im Lokativ (षष्ठी) gleichbedeutend mit अस्मिन्, अस्याम्

कल्प m: Satzung, Brauch, Ritual ; Weltperiode (zu कॢप्)

कल्याण 3 (f.: कल्याणी) :schön

Abb.: कल्याणी
(Bildquelle: Details)

कु- : als Vorderglied von Komposita: schlecht

Abb.: कुनगरम्
धारावी, मुंबई
(Bildquelle: Details)

चक्ष् 2Ā चष्टे 2.pl. Ā चड्ढ्वे : sehen

Perf. चचक्षे
in den übrigen Tempora nicht verwendet

चक्ष् + प्र 2Ā प्रचष्टे : erzählen, halten für, nennen

देश m.: Ort, Platz, Land, Gegend

50.3. Übersetzungsübung

A) Zur Wiederholung der Deklination: folgender Vers enthält alle Deklinationsformen im Singular zu गुरु m.:

गुरुरेव गतिर्गुरुमेव भजे
गुरुणैव सहास्मि नमो गुरवे ।
न गुरोः परमं शिशुरस्मि गुरोर्
मतिरस्ति गुरौ मम पाहि गुरो ॥

Abb.: गुरुमेव भजे
Ganeshpuri, 80 km von Mumbai (मुंबई) entfernt
(Bildquelle: Details)

B) Übersetzen Sie:

मनुस्मृति ४, १७८

येनास्य पितरो याता
येन याताः पितामहाः ।
तेन यायात्सतां मार्गम्
तेन गच्छन्न रिष्यते ॥१॥

मनुस्मृति ३, ६३

कुविवाहैः क्रियालोपैर्
वेदानध्ययनेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति
ब्राह्मणातिक्रमेण च ॥२॥

मनुस्मृति ३, ६०

संतुष्टो भार्यया भर्ता
भर्त्रा भार्या तथैव च ।
यस्मिन्नेव कुले नित्यम्
कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् ॥३॥

मनुस्मृति ३, ७५ - ७६: Über die Notwendigkeit des Opfers

स्वाध्याये नित्ययुक्तः स्याद्
दैवे चैवेह कर्मणि ।
दैवे कर्मणि युक्तो हि
बिभर्तीदं चराचरम् ॥४॥
अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यग्
आदित्यमुपतिष्ठते ।
आदित्याज्जायते वृष्टिर्
वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥५॥

योगसूत्र २, १६ - १७

हेयं दुःखमनागतम् ॥६॥
द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः ॥७॥

Erklärung:
द्रष्टृदृश्ययोः : Gen.Lok.m.n.f.Dual (Dualdvandva)

कौटिलीयार्थशास्त्र १, १५: Über Ratgeber des Königs

न किंचिदवमन्येत
सर्वस्य शृणुयानमतम् ।
बालस्याप्यर्थवद्वाक्यम्
उपयुन्जीत पाण्डितः ॥८॥

मनुस्मृति २, १४० - १४२: Definition von आचार्य, उपाध्याय, गुरु

उपनीय तु यः शिष्यं
वेदमधापयेत्द्द्विजः ।
सकल्पं सरहस्यं च
तमाचार्यां प्रचक्षते ॥९॥

एकदेशं तु वेदस्य
वेदाङ्गान्यपि वा पुनः ।
यो ऽध्यापयति वृत्त्यर्थम्
उपाध्यायः स उच्यते ॥१०॥

निषेकादीनि कर्माणि
यः करोति यथाविधि ।
संभावयति चान्नेन
स विप्रो गुरुरुच्यते ॥११॥

Erklärungen:
निषेकादीनि : Nom.Akk.pl.Neutrum