Lezione 30
30.1. La 9ª classe del presente (क्र्यादि = "क्री ecc.")
Formazione:
radice forte: radice in grado debole + -nā-
radice debole:
davanti a consonante: radice in grado debole + -nī-
davanti a vocale: radice in grado debole + -n-
Esempio:
क्री 9U "comprare"
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3ª Persona:brParasmaipada | क्रीणाति (krī + nā + ti) | क्रीणन्ति (krī + n + anti) |
| 3ª Persona:brĀtmanepada | क्रीणीते (krī + nī + te) | क्रीणते (krī + n + ate) |
Per questa classe del presente, si deve prestare particolare attenzione alla formazione della radice del presente per la radice ज्ञा 9U "riconoscere, sapere":
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3ª Persona:brParasmaipada | जानाति (jā-nā-ti) | जानन्ति (jā-n-anti) |
| 3ª Persona:brĀtmanepada | जानीते (jā-nī-te) | जानते (jā-n-ate) |
La forma जा che sta alla base della radice del presente di ज्ञा, può essere spiegata o attraverso una serie di ablaut -ā (grado debole) -nā (grado forte), o attraverso la dissimilazione da *jñā-nā-ti.
Alcune radici con vocale lunga accorciano questa vocale davanti al suffisso della radice del presente della 9ª classe:
Esempio:
पू 9U "purificare"
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3ª Persona:brParasmaipada | पुनाति (pu-nā-ti) | पुनन्ति (pu-n-anti) |
| 3ª Persona:brĀtmanepada | पुनीते (pu-nī-te) | पुनते (pu-n-ate) |
Formazione del participio presente Parasmaipada:
Esempio:
क्रीणन्त् (krī + n + ant) ; fem.: क्रीणती (krī + n + at + ī)
30.2. Uso dell'ottativo (लिङ्)
L'ottativo è usato:
1. per indicare
- un desiderio
- una richiesta
- un ordine attenuato
(in questo caso l'ottativo - लिङ् - si sovrappone all'imperativo - लोट्)
Esempio:
दासो ग्राममागच्छेत् = "Lo schiavo venga al villaggio"
2. Quando qualcosa viene presentata come
- possibile
- probabile
- presumibile
viene espressa.
Esempio:
ग्रामाच्चेद्गच्छेद्गुरुं न शृणुयात् = "Se uscisse dal villaggio, il maestro non lo sentirebbe"
3. Le proposizioni relative con l'ottativo hanno talvolta il significato: "Se qualcuno ..."
Esempio:
यो नृतं वदेत्स नरकं पतेत् = "Se qualcuno dicesse la menzogna, cadrebbe nell'inferno = Se qualcuno dice la menzogna, cade nell'inferno"
30.3. Desinenze secondarie della terza persona singolare e plurale
L'ottativo (लिङ्), l'imperfetto (लङ्), l'aoristo (लुङ्), il precativo (आशिर्लिङ्) e il condizionale hanno le cosiddette desinenze secondarie:
| 3. Person Singolare | 3. Person Plurale | |
|---|---|---|
| Parasmaipada | -t | athematische Klassen: -an oder -ur :brOttativo: -ur |
| Ātmanepada | -ta | athematische Klassen: -ata (aus *nta):brOttativo: -ran |
30.4. Formazione dell'ottativo presente (लिङ्)
30.4.1. Classi tematiche del presente
prima di desinenze con iniziale consonantica:
Stema del presente + -i- (che si fonde con -a- in -e-) + desinenze secondarie
prima di desinenze con iniziale vocalica:
Stema del presente + -i- (» -e-) + -y- + desinenza secondaria
Esempi:
1. Classe del presente:
भू
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona:brParasmaipada | भवेत् (bhava + i + t) | भवेयुर् (bhava + i + y + ur) |
| 3. Persona:brĀtmanepada | भवेत (bhava + i + ta) | भवेरन् (bhava + i + ran) |
4. Classe del presente:
नृत्
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona:brParasmaipada | नृत्येत् (nṛtya + i + t) | नृत्येयुर् (nṛtya + i + y + ur) |
| 3. Persona:brĀtmanepada | नृत्येत (nṛtya + i + ta) | नृत्येरन् (nṛtya + i + ran) |
6. Classe del presente
विश्
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona:brParasmaipada | विशेत् (viśa + i + t) | विशेयुर् (viśa + i + y + ur) |
| 3. Persona:brĀtmanepada | विशेत (viśa + i + ta) | विशेरन् (viśa + i + ran) |
10. Classe del presente e Causativi
चुर्
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona:brParasmaipada | चोरयेत् (coraya + i + t) | चोरयेयुर् (coraya + i + y + ur) |
| 3. Persona:brĀtmanepada | चोरयेत (coraya + i + ta) | चोरयेरन् (coraya + i + ran) |
30.4.2. Classi di presente atematiche
Parasmaipada:
radice debole del presente + -yā- (prima di -ur: -y-) + desinenza secondaria
Ātmanepada:
radice debole del presente + -ī- + desinenza secondaria
Esempi:
2. Classe di presente:
द्विष्
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona:brParasmaipada | द्विष्यात् (dviṣ-yā-t) | द्विष्युर् (dviṣ-y-ur) |
| 3. Persona:brĀtmanepada | द्विषीत (dviṣ-ī-ta) | द्विषीरन् (dviṣ-ī-ran) |
5. Classe di presente
सु
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona:brParasmaipada | सुनुयात् (sunu-yā-t) | सुनुयुर् (sunu-y-ur) |
| 3. Persona:brĀtmanepada | सुन्वीत (sunu + ī + ta) | सुन्वीरन् (sunu + ī + ran) |
8. Classe di presente
तन्
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona:brParasmaipada | तनुयात् (tanu-yā-t) | तनुयुर् (tanu-y-ur) |
| 3. Persona:brĀtmanepada | तन्वीत (tanu + ī + ta) | तन्वीरन् (tanu + ī + ran) |
kṛ
(कृ)
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona:brParasmaipada | कुर्यात् | कुर्युर् |
| 3. Persona:brĀtmanepada | कुर्वीत | कुर्वीरन् |
| Singolare:brएकवचन | Plurale:brबहुवचन | |
|---|---|---|
| 3. Persona Parasmaipada | क्रीणीयात् (krīṇī-yā-t) | क्रीणीयुर् (krīṇī-y-ur) |
| 3. Persona Ātmanepada | क्रीणीत (krīṇ-ī-ta) | क्रीणीरन् (krīṇ-ī-ran) |
30.5. Sandhi di -r finale
Per -r finale, eccetto per -ar, valgono le stesse regole di Sandhi come per -s finale.
-ar davanti a suoni sonori rimane -ar, davanti a r- invece la -r cade e la -a- viene sostituita da -ā-.
Esempi:
भवेयुर् + च » भवेयुश्च
पुनर् + अग्निः » पुनरग्निः
पुनर् + रोदिति » पुना रोदिति
30.6. Elenco di parole
क्री 9U क्रीणाति : comprare
Fut. क्रेष्यति
Pass. क्रीयते
PPP क्रीत
Inf. क्रेतुम्
क्री + वि 9Ā विक्रीणीते : vendere
Assol. विक्रीय
Fig.: क्रीणन्ति विक्रीणते च
Bundi = बुन्दी, Rajasthan = राजस्थान
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
ज्ञा 9U जानाति : conoscere, riconoscere, sapere, comprendere
Fut. ज्ञास्यति
Pass. ज्ञायते
Caus. ज्ञापयति
Caus. PPP ज्ञप्त / ज्ञापित
PPP ज्ञात
Inf. ज्ञातुम्
di cui:
ज्ञाति m.: (consanguineo) parente (i parenti sono coloro che si conoscono!)
ज्ञान n.: conoscenza, sapere, riconoscimento (spec. delle "verità" più elevate in religione e filosofia)
Fig.: ज्ञातयः
Darewadi, Distretto di Ahmed Nagar = अहमदनगर, Maharashtra = महाराष्ट्र
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
पू 9U पुनाति : purificare
Fut. पविष्यति
Pass. पूयते
Caus. पावयति
PPP पूत
Inf. पवितुम्
Fig.: श्रोत्राणि पुनाति
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
अश् 9P अश्नाति : mangiare, consumare
Fut. अशिष्यति
Pass. अश्यते
Caus. आशयति
PPP अशित
Inf. अशितुम्
Fig.: अश्नीयात्
थाली, Sud dell'India
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
प्रिय ३: amabile, amante, amichevole
Fig.: प्रिया
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
चेत् Congiunzione: se; a patto che (non sta mai all'inizio di una frase)
न चेत् : se non
यदि Congiunzione: se
यद्यपि : sebbene, anche se, quantunque
यद्येवम् : se è così, in queste circostanze
पुनर् : di nuovo, sempre di nuovo, indietro, ancora una volta, invece, ma
पुनः पुनर् : sempre di nuovo
di cui:
पुनर्भव m.: rinascita
Fig.: पुनर्भवः
(Fonte dell'immagine: Dettagli)
जीव् 1P जीवति : vivere
Fut. जीविष्यति
Pass. जीव्यते
Caus. जीवयति
PPP जीवित : vivente
Inf. जीवितुम्
di cui:
जीव m./n.: vita, anima individuale
सनातन ३ fem.: सनातनी : eterno, imperituro, stabile
30.7. Esercitazione
A) Trasformare le seguenti forme verbali nelle corrispondenti forme ottative in persona, numero e genere verbale:
- ह्रियते
- ध्नन्ति
- स्मरति
- स्थापयन्ति
- स्तौति
- सर्ज्यते
- सुन्वन्ति
- सिञ्चति
- शृणोति
- शक्नुवन्ति
- वर्तन्ते
- वेशयन्ति
- वस्ते
- उष्यते
- वाद्यते
- उच्यते
- लम्भ्यते
- रक्षयन्ति
- युध्यते
- इज्यते
- म्रियते
- मुञ्चन्ति
- मन्यन्ते
- भवति
- भजन्ति
- ब्रवीति
- बुध्यते
- पृच्छन्ति
- पुनाति
- पाति
- पीयते
- पद्यते
- पतति
- पाचयन्ति
- नृत्यन्ति
- नीयते
- द्विषते
- पश्यन्ति
- दोग्धि
- दुष्यति
- देशयन्ति
- दहति
- तनुते
- जानाति
- जानते
- जयन्ति
- जायन्ते
- चोर्यते
- चारयति
- गच्छन्ति
- खाद्यते
- क्रीणीते
- क्रियते
- कोपयति
- कामयते
- इच्छति
- आययन्ति
- आस्यते
- आप्नुवते
- अस्यते
- सन्ति
- अश्नुते
- अर्हति
- अदन्ति
- अध्यापयन्ति
B) Tradurre le seguenti frasi e risolvere le composti in sanscrito:
जना आर्यसत्यानि जानीयुरिति सुगतेनार्याणां सुखाय जना धर्मं ज्ञाप्यन्ते ॥१॥
ये नरा देवान्न यजेरन्व्रतानि च न चरेयुरनृतं च वदेयुरधर्मं च कुर्युस्ते सुखं नाप्नुयुर्मृत्वा च नरकं पतेयुः ॥२॥
ज्ञातिरागच्छेतितीष्ट्वार्यपुत्रो ज्ञातिं दासमाययति ॥३॥
अन्नलोभाद्दुःखं जायेतेति प्राप्तज्ञानः सुफलानि नाश्नाति ॥४॥
क्रयेण च विक्रयेण च वैश्या जीवेयुरिति वैश्यधर्मः । एवं सति वैश्यपुत्राः क्रीणन्ति विक्रीणते च ॥५॥
कृतपापो नरश्चेन्नरके पापात्पूतः स्यात्पुनर्भवं गच्छेत् ॥६॥
ब्राह्मणपुत्रा वेदाध्यायांश्च स्मृत्यध्यायांश्च पुनः पुनरधीयीरन्नित्यार्यधर्मः ॥७॥
यो ब्राह्मणः शूद्रां कामयेत स सद्ब्राह्मणो न स्यात् । सद्ब्राह्मणो हि ब्राह्मणीं कामयेत ॥८॥
सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् ।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥९॥ ॥मनुस्मृति ४.१३८॥
30.8. Esercizio di ripasso sulla morfologia
Determinare e tradurre le seguenti forme verbali:
- भारे
- अध्ययनम्
- वस्तुतस्
- वस्त्राणि
- प्रतिमया
- आचाराय
- आचार्यैः
- अश्वेषु
- ताम्
- वृत्त्यै
- चरितस्य
- अर्हता
- शक्तीः
- कामम्
- भिक्षवे
- भगवद्गीतायाम्
- भगवति
- भक्त्याः
- स्थानात्
- स्थित्या
- मात्रायै
- प्रभृतौ
- हस्तेन
- आदेः
- दिष्टिम्
- रुद्रः
- मृत्यौ
- मृतिः
- द्विजातये
- जातिभिः
- व्याघ्रान्
- पूजाः
- शत्रोः
- उक्तिभ्यः
- महान्ति
- महति
- सा
- तस्यै
- तस्मिन्
- सते