Lecziun 3

3.1. Nominativ singular dal feminin

3.1.1. Nominativ singular cun -s

Era las suandantas radischs nominalas, che finischan cun in vocal, furman il nominativ singular cun -s:

• Femininas cun -i: p.ex. śruti f. "l'udir" -- Nom. sg.: śrutis = श्रुतिस्
• Femininas cun -u: p.ex. dhenu f. "vacca da latg" -- Nom. sg.: dhenus = धेनुस्

3.1.2. Nominativ singular senza desinentza

Il nominativ singular furman senza desinentza:

• Femininas cun -ā: p.ex. devatā f. "divinitad" -- Nom. sg.: devatā = देवता
• Femininas cun -ī: p.ex. devī f. "diva" -- Nom. sg.: devī = देवी

Attenziun! Ultra da quai dat insatgi radischs verbalas femininas monosillabicas cun -ī, il cui nominativ singular finischa cun -s: p.ex. dhī f. "pensament" -- Nom. sg.: dhīs = धीस्. Era lakṣmī (लक्ष्मी) f., tarī (तरी) f. "navet" e tantrī (तन्त्री) f. "chorda" furman irregularmain il nominativ singular cun -s: lakṣmīs = लक्ष्मीस्.

3.2. Furmaziun dal femininas a partir da masculina

Masculinas cun -a:

• Feminin cun -ā: p.ex. kṣatriya m. » kṣatriyā f. "dama kṣatriya" = क्षत्रिया
• Feminin cun -ī: p.ex. brāhmaṇa m. » brāhmaṇī f. "dama brahmana" = ब्राह्मणी

Masculinas cun -u:

• Feminin cun -ī: p.ex. sādhu m. » sādhvī f. (bon, santa) = साध्वी
  (-u- davant vocal daventa -v-, perquai -u- + -ī » -vī)

3.3. Nominativ plural masculinum e feminin

La desinentza dal nominativ plural en il masculinum e feminin è -as.

• Masculinas cun -a: deva- + -as » devās = देवास्
• Femininas cun -ā: devatā- + -as » devatās = देवतास्
• Masculinas cun -i: kavi- » kave- + -as » kavayas = कवयस्
• Femininas cun -i: śruti- » śrute- + -as » śrutayas = श्रुतयस्
• Femininas cun -ī: devī- + -as » devyas = देव्यस्
• Masculinas cun -u: guru- » guro- + -as » guravas = गुरवस्
• Femininas cun -u: dhenu- » dheno- + -as » dhenavas = धेनवस्

Nota: e è il grad elevà (guṇa) a i, o è il grad elevà a u.

3.4. Sandha vocalic

Vocalis simplas, che na sa differenzieschan betg u mo en lur lunghezza, "s'unischan" al vocal lung correspundent:

• -a / -ā + a- / ā- » -ā-
• -i / -ī + i- / ī- » -ī-
• -u / -ū + u- / ū- » -ū-
• (-ṛ + ṛ- » -ṝ-)

p.ex.

devatā + annapūrṇā » devatānnapūrṇā "Annapūrṇa è ina divinitad" = देवतान्नपूर्णा

(Annapūrṇa è la dea dal mangiar e da la preparaziun, ella vala sco ina incarnaziun da Pārvatī, la consorta da Śiva.)

devī + indrāṇī » devīndrāṇī "Indrāṇi è ina diva" = देवीन्द्राणी

(Indrāṇi è la consorta dal diev Indra.)

Fig.: Indra e Indrāṇī sin l’elefant Airavata, miniatura, Rājasthān, 1670/80
(Font dal maletg: Detagls)

Vocalis simplas (except -a / -ā) vegnan avant vocalis dissimiladas sustituidas dal semivocal correspundent:

• -i / -ī » -y-
• -u / -ū » -v-
• -ṛ » -r-
  (!! A questa regla datti specialmain per furmas dal dual excepziuns !!)

p.ex.

devī + umā » devy umā "Umā è ina / la deessa" = देव्युमा

(Umā è in num per Pārvatī, la consorta da Śiva)

-a / -ā avant vocal dissimila:

• -a / -ā + i- / ī- » -e-
• -a / -ā + ṛ- » -ar-
• -a / -ā + e- / ai- » -ai-
• -a / -ā + o- / au- » -au-

Per quest sandhi vala uschia il suandant schema:

(Font dal maletg: Detagls)

A questa cuntrapartida dal stem vesair pli tard!

p.ex.

śūdrā + itarā » śudretarā "Itara è ina femna da Śūdra" = शूद्रेतरा

3.5. Sandhi da frasa cun -ās

-ās vegn tut las consonants sonoras vegn -ā sutitgà.

p.ex.

dvijās + vaiśyāḥ » dvijā vaiśyāḥ "Vaiśyas èn naschids duas giadas" = द्विजा वैश्याः

3.6. Glosa

Memorisai las suandantas paraulas:

śruti f. = श्रुति : l’udir, la transmissiun eterna (denominaziun per ils Veda e Brāhmaṇa's).

smṛti f. = स्मृति : actualisaziun, rememraziun, actualisaziun meditativa = atgna conscienza, transmissiun (contrapartida a śruti). Cunfonda:

• ils sis vedāṅga n. (वेदाङ्ग)

1. śikṣā f. (शिक्षा): correcta pronunzia
2. chandas n. (छन्दस्): metr
3. vyākaraṇa n. (व्याकरण): gramatica
4. nirukta n. (निरुक्त) : explicaziun da paraulas, etimologia
5. jyotiṣa n. (ज्योतिष) : astronomia, doctrina dal calendari
6. kalpa m. (कल्प) : cerimonial

• śrautasūtra n. (श्रौतसूत्र) : ovras da scola per l’execuziun dals grans sacrificis
• gṛhyasūtra n. (गृह्यसूत्र) : ovras da scola per las ceremonias e sacrificis dal vitge
• dharmasūtra n. (धर्मसूत्र) e dharmaśāstra n. (धर्मशास्त्र) : ovras da scola davart dretg ed usanza (comportaziun correcta)
• ils grans epes mahābhārata n. (महाभारत) e rāmāyaṇa n. (रामायण)
• ils purāṇa n. (पुराण)
• nītiśāstra n. (नीतिशास्त्र) : ovras da scola da la savessa dal vitge

smṛti è specialmain er denominaziun per ovras da scola davart il dharma.

dhenu f. = धेनु : (latg-) vacca.

paśu m. = पशु : animal da cultiva domesticà, bestgiament (collectivum).

devatā f. = देवता : deïtat (abstract e concret).

brāhmaṇī f. = ब्राह्मणी : Brahmanin.

kṣatriyā f. = क्षत्रिया : femna da Kṣatriya.

kṣatriyī f. = क्षत्रियी : femna d’in Kṣatriya.

vaiśyā f. = वैश्या : femna da Vaiśya.

śūdrā f. = शूद्रा : femna da Śūdra.

śūdrī f. / śūdrāṇī f. = शूद्री शूद्राणी : femna d’in Śūdra.

devī f. = देवी : deessa, specialmain Durgā f. = दुर्गा, la consorta da Śiva = शिव.

Fig.: Durgā = दुर्गा, Orissa
(Font dal maletg: Detagls)

sādhvī f. = साध्वी : fem. a sādhu.

gurvī f. = गुर्वी : fem. a guru.

asmitā f. = अस्मिता : "esser-essezza", idest il (falsch) credi: Jeu ess el che ves etc.

ānvīkṣikī f. = आन्वीक्षिकी : filosofia (la scienza che arriva a las suas conclusiuns tras argumaints logicamain corrects).

upekṣā f. = उपेक्षा : neglect, equanimitad.

karuṇā f. = करुणा : compassion, pietad.

muditā f. = मुदिता : gieuja, specialmain la gieuja cun auters (cuntrari a l'invidia).

3.7. Exercizi

A) Mettai las sentenzias suventantas en il plural:

1. dvijo brāhmaṇaḥ = द्विजो ब्राह्मणः
2. dvijaḥ kṣatriyaḥ = द्विजः क्षत्रियः
3. dvijo vaiśyaḥ = द्विजो वैश्यः
4. gurur brāhmaṇaḥ = गुरुर्ब्राह्मणः
5. sādhur guruḥ = साधुर्गुरुः
6. guruḥ kaviḥ = गुरुः कविः
7. sādhvī brāhmaṇī = साध्वी ब्राह्मणी
8. devatā guruḥ = देवता गुरुः
9. paśur dhenuḥ = पशुर्धेनुः
10. gurvī sādhvī = गुर्वी साध्वी

B) Formai sentenzias nominalas tras inserir:

1. śrutis ... (veda) = श्रुतिस् ... वेद
2. paśus ... (dhenu) = पशुस् ... धेनु
3. devī ... (durgā, umā, indrāṇī) = देवी ... दुर्गा, उमा, इन्द्राणी
4. devatā ... (mīnākṣī, annapūrṇā) = देवता ... मीनाक्षी, अन्नपूर्णा
5. śūdrā ... (itarā) = शूद्रा ... इतरा

C) Translatai en il feminin:

1. gurur brāhmaṇaḥ = गुरुर्ब्राह्मणः
2. sādhur guruḥ = साधुर्गुरुः
3. kṣatriyaḥ sādhuḥ = क्षत्रियः साधुः

D) Translatai en il sanscrit:

1. Umā è ina deessa.
2. Il Veda è śruti.
3. Las magistras èn deessas.
4. Las muallas da latg èn animals domesticads.
5. Els poets èn magisters.
6. Ils Kṣatriyas èn naschids duas giadas.
7. Ils umens sants èn Śūdras.