Cvičení 10
A) Vytvořte pasivum k následujícím tvarům sloves (s překladem slovesného tvaru), tj. pasivum, které odpovídá tvaru slovesa v osobě a čísle:
- sṛjati सृजति : sṛjyate सृज्यते
- yudhyate युध्यते : yudhyate युध्यते
- bhavanti भवन्ति : bhūyante भूयन्ते
- yajati यजति : ijyate इज्यते
- nṛtyati नृत्यति : nṛtyate नृत्यते
- nayanti नयन्ति : nīyante नीयन्ते
- smarati स्मरति : smaryate स्मर्यते
- śṛṇvanti शृण्वन्ति : śrūyante श्रूयन्ते
- pāśyati पश्यति (Pasivum se tvoří od kořene dṛś!) : dṛśyate दृश्यते
- jayanti जयन्ति : jīyante जीयन्ते
- kurvate कुर्वते : kriyante क्रियन्ते
- āpnuvanti आप्नुवन्ति : āpyante आप्यन्ते
- viśati विशति : viśyate विश्यते
- khādanti खादन्ति : khādyante खाद्यन्ते
- sunoti सुनोति : sūyate सूयन्ते
- gacchati गच्छति : gamyate गम्यते
- manyante मन्यन्ते : manyante मन्यन्ते
- labhante लभन्ते : labhyante लभ्यन्ते
- rakṣanti रक्षन्ति : rakṣyante रक्ष्यन्ते
- vadanti वदन्ति : udyante उद्यन्ते
- pṛcchanti पृच्छन्ति : pṛcchyante पृच्छ्यन्ते
- tanvanti तन्वन्ति (2 tvary!) : tanyante / tāyante तन्यन्ते तायन्ते
B) Vytvořte instrumentál singuláru a plurálu ke všem doposud naučeným podstatným jménům
C) Převeďte následující věty do pasiva a přeložte je:
1. brāhmaṇo devīm yajati. ब्राह्मणो देवीं यजति
brāhmaṇena devījyate.
ब्राह्मणेन देवीज्यते ।
2. sādhuḥ svargaṃ gacchati. साधुः स्वर्गं गच्छति
sādhunā svargaṃ / svargo gamyate.
साधुना स्वर्गं गम्यते ।
3. śūdraṃ jayati. शूद्रं जयति
śūdro jīyate.
शूद्रो जीयते ।
4. guruḥ phalāni khādati. गुरुः फलानि खादति
guruṇā phalāni khādyante.
गुरुना फलानि खाद्यन्ते ।
5. gurūñchṛṇoti. गुरूञ्छृणोति
guravaḥ śrūyante.
गुरवः श्रूयन्ते ।
6. ko 'gniṃ paśyati. को ऽग्निं पश्यति
kenāgnir dṛśyate.
केनाग्निर्दृश्यते ।
7. ayaṃ kavirmantraṃ smarati. अयं कविर्मन्त्रं स्मरति
anena kavinā mantraḥ smaryate.
अनेन कविना मन्त्रः स्मर्यते ।
8. iyaṃ devī kṣatriyā rakṣati. इयं देवी क्त्रिया रक्षति
anayā devyā kṣatriyā rakṣyante.
अनया देव्या क्षत्रिया रक्ष्यन्ते ।
9. kṣatriyā viṣṇuṃ yajante. क्षत्रिया विष्णुं यजन्ते (2 možnosti)
kṣatriyair viṣṇur ijyate / kṣatriyābhir viṣṇur ijyate.
क्षत्रियैर्विष्णुरिज्यते । क्षत्रियाभिर्विष्णुरिज्यते ।
10. brāhmaṇo 'gniṃ karoti. ब्राह्मणो ऽग्निं करोति
brāhmaṇenāgniḥ kriyate.
ब्राह्मणेनाग्निः क्रियते ।
11. vaiśyā imaṃ grāmaṃ gacchanti. वैश्या इमं ग्रामं गच्छन्ति (2 možnosti)
vaiśyair / vaiśyābhir imaṃ grāmaṃ / ayaṃ grāmo gamyate.
वैश्यैरिमं ग्रामं गम्यते । वैश्यैरयं ग्रामो गम्यते । वैश्याभिरिमं ग्रामं गम्यते । वैश्याभिरयं ग्रामो गम्यते ।
Vaiśyové / ženy z rodu vaišjů jdou do této vesnice.
12. ete gurūṃstu śṛṇvanti. एते गुरूंस्तु शृण्वन्ति
etair guravas tu śrūyante.
एतैर्गुरवस्तु श्रूयन्ते ।
Oni však poslouchají své učitele.
13. sādhuḥ svargamāpnoti. साधुः स्वर्गमाप्नोति
sādhunā svarga āpyate.
साधुना स्वर्ग आप्यते ।
Svatý dosahuje nebe.
14. brāhmāṇāḥ somaṃ sunvanti. ब्राह्मणाः सोमं सुन्वन्ति
brāhmaṇaiḥ somaḥ sūyate.
ब्राह्मणैः सोमः सूयते ।
Brahmané mačkají somu.
15. paśūṃllabhate. पशूल्ंलभते
paśavo labhyante.
पशवो लभ्यन्ते ।
Lidské bytosti získávají domácí zvířata.
16. ke yodhāḥ kṣatriyaiḥ saha yudhyante. के योधाः क्षत्रियैः सह युध्यन्ते
kair yodhaiḥ kṣatriyaiḥ saha yudhyate.
कैर्योधैः क्षत्रियैः सह युध्यते ॥
Kterí vojáci bojují (společně) s kṣatriyami?
D) Přeložte do sanskrtu:
1. Brahman jde s vaiśyou do vesnice.
brāhmano vaiśyena saha grāmaṃ gacchati.
ब्राह्मणो वैश्येन सह ग्रामं गच्छति ।
2. Uctívá Viṣṇua obětí. (Vyjádřete slovo yajña!)
yajñena viṣṇuṃ yajati / yajate.
यज्ञेन विष्णुं यजति / यजते ।
3. Védě se říká śruti. (vad)
vedaḥ śrutir (ity) udyate.
वेदः श्रुतिरित्युद्यते ।
4. Napíná se osnovu. (2 možnosti)
tantraṃ tanyate / tāyate / tanvanti.
तन्त्रं तन्यते / तायते / तन्वन्ति ।
5. Učitelé se ptají. (Pasivní konstrukce)
gurubhiḥ pṛcchyate.
गुरुभिः प्र्च्छ्यते ।
6. Oko vede. (Pasivní konstrukce) (Oko a ucho se jinak obvykle používají ve duálu)
netreṇa nīyate.
नेत्रेण नीयते ।
7. Básník vidí božstvo. (Pasivní konstrukce)
kavinā devatā dṛśyate.
कविना देवता दृश्यते ।
8. Kdo (ž. rod) střeží dívku? (Pasivní konstrukce)
kayā bālā rakṣyate.
कया बाला रक्ष्यते ।
9. Kṣatriya uctěňuje PANA s obětí. (Pasivní konstrukce, bez použití slova yajña)
kṣatriyeṇeśvara ijyate.
क्षत्रियेनेश्वर इज्यते ।
10. Skrze štědrost dosahuje následovník Buddhy nebe.
dānena śrāvakaḥ svargam āpnoti / aśnute.
दानेन श्रावकः स्वर्गमाप्नोति / स्वर्गमश्नुते ।
Obr.: ग्रामः
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)
Čtecí cvičení
Přečtěte a přeložte a vytvořte pasivum:
क १.
मक्सिका व्रणमिच्छन्ति
धनमिच्छन्ति पार्थिवाः ।
नीचाः कलहमिच्छन्ति
शान्तिमिच्छन्ति साधवः ॥
मक्षिकाभिर्व्रण इष्यते
धनमिष्यते पार्थिवैः ।
नीचैः कलह इष्यते
शान्तिरिष्यते साधuभिः ॥
Mouchy si přejí ránu,
Králové si přejí bohatství,
Podlí lidé si přejí hádky,
Mír si přejí svatí.
२. नरान्सृजति देवः ।
नरा देवैः सृज्यन्ते ।
Bohové stvořili lidi.
३. कवयो धनं लुभ्यन्ति ।
कविभिर्धनं लभ्यते ।
Básníci touží po bohatství.
४. ऋषिः सूक्तानि पश्यति ।
ऋषिणा सूक्तानि दृश्यन्ते ।
védský mudrc vidí védské písně.
५. विष्णुमृषिर्यजति ।
विष्णुरृषिणेज्यते ।
védský mudrc obětuje Viṣṇu.
६. गुरूञ्शिष्यांश्च पश्यति ।
गुरवः शिष्याश्च दृश्यन्ते ।
Vidí mistra a žáky.
७. स्वर्गं लभन्ते ।
स्वर्गो लभ्यते ।
Dosahují nebe.
८. अत्रर्षिर्भानुं वन्दते ।
अत्रर्षिणा भानुर्वन्स्यते ।
Tam vítá védský mudrc slunce.
९. ग्रामं गच्छन्ति ।
ग्रामं गम्यते । ग्रामो गम्यते ।
Oni jdou do vesnice.
१०. दानानि वर्षन्ति नृपाः ॥
दानानि वृष्यन्ते नृपैः ॥
Králové nebesky posílají dary.
ख १. सदा देवान्स्मरन्ति ।
सदा देवाः स्मर्यन्ते।
Vždy si připomínají bohy.
२. ऋषिभी रामो वसति ।
ऋषिभिः सह रामेणोष्यते ।
Ráma bydlí u védských mudrců.
३. हरिं क्षीरेण यजति ।
हरिः क्षीरेणेज्यते ।
Uctívá Hariho mléčnou obětí.
४. मार्गेण ग्रामं गच्छन्ति ।
मार्गेन ग्रामं गम्यते । मार्गेन ग्रामो गम्यते ।
Jdou po cestě do vesnice.
५. धनेन सुखमिच्छन्ति नराः ।
धनेने नरैः सुखमिष्यते ।
Lidé chtějí štěstí prostřednictvím bohatství.
६. एवं वदन्ति ।
एवमुद्यते ।
Tak se říká.
७. शान्त्यर्षय इह शोभन्ते ।
शान्त्यर्षिभिरिह शुभ्यते ।
Na zemi září svatí mírem.
८. कपयः फलानि खादन्ति ।
कपिभिः फलानि खाद्यन्ते ।
Opice jedí ovoce.
९. गजो गच्छति ।
गजेन गम्यते ।
Slon běží.
१०. हरिर्गृहं गच्छti |
हरिणा गृहं गम्यते ।
Hari jde domů.
११. सारथी रथं नयति ॥
सारथिना रथो नीयते ॥
Vozař řídí vůz.
Obr.: सारथी रथं नयति
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)