Cvičení 30
A) Převeďte následující slovesné tvary do příslušných optativních tvarů podle osoby, čísla a rodu slovesa:
| Prézentum | Optativ |
|---|---|
| १. ह्रियते | ह्रियेत |
| २. घ्नन्ति | हन्युः |
| ३. स्मरति | स्मरेत् |
| ४. स्थापयन्ति | स्थापयेयुः |
| ५. स्तौति | स्तुयात् |
| ६. सर्ज्यते | सर्ज्येत |
| ७. सुन्वन्ति | सुनुयुः |
| ८. सिञ्चति | सिञ्चेत् |
| ९. शृणोति | शृणुयात् |
| १०. शक्नुवन्ति | शक्नुयुः |
| ११. वर्तन्ते | वर्तेरन् |
| १२. वेशयन्ति | वेशयेयुः |
| १३. वस्ते | वसीत |
| १४. उष्यते | उष्येत |
| १५. वाद्यते | वाद्येत |
| १६. उच्यते | उच्येत |
| १७. लम्भ्यते | लम्भ्येत |
| १८. रक्षयन्ति | रक्षayeयुः |
| १९. युध्यते | युध्येत |
| २०. इज्यते | इज्येत |
| २१. म्रियते | म्रियेत |
| २२. मुञ्चन्ति | मुञ्चेयुः |
| २३. मन्यन्ते | मन्येरन् |
| २४. भवति | भवेत् |
| २५. भजन्ति | भजेयुः |
| २६. ब्रवीति | ब्रूयात् |
| २७. बुध्यते | बुध्येत |
| २८. पृच्छन्ति | पृच्छेयुः |
| २९. पुनाति | पुनीयात् |
| ३०. पाति | पायात् |
| ३१. पीयते | पीयेत |
| ३२. पद्यते | पद्येत |
| ३३. पतति | पतेत् |
| ३४. पाचयन्ति | पाचयेयुः |
| ३५. नृत्यन्ति | नृत्येयुः |
| ३६. नीयते | नीयेet |
| ३७. द्विषते | द्विषीरन् |
| ३८. पश्यन्ति | पश्येयुः |
| ३९. दोग्धि | दुह्यात् |
| ४०. दुष्यति | दुष्येत् |
| ४१. देशयन्ति | देशयेयुः |
| ४२. दहति | दहेत् |
| ४३. तनुते | तन्वीत |
| ४४. जानाति | जानीयात् |
| ४५. जानते | जानीरन् |
| ४६. जयन्ति | जयेयुः |
| ४७. जायन्ते | जायेरन् |
| ४८. चोर्यते | चोर्येत |
| ४९. चारयति | चारयेत् |
| ५०. गच्छन्ति | गच्छेयुः |
| ५१. खाद्यते | खाद्येत |
| ५२. क्रीणीते | क्रीणीत |
| ५३. क्रियते | क्रियेत |
| ५४. कोपयति | कोपयेत् |
| ५५. कामयते | कामयेत |
| ५६. इच्छति | इच्छेत् |
| ५७. आययन्ति | आययेयुः |
| ५८. आस्यते | आस्येत |
| ५९. आप्नुवते | आप्नुवीरन् |
| ६०. अस्यते | अस्येत |
| ६१. सन्ति | स्युः |
| ६२. अश्नुते | अश्नुवीत |
| ६३. अर्हति | अर्हेत् |
| ६४. अदन्ति | अद्युः |
| ६५. अध्यापयन्ति | अध्यापयेयुः |
B) Přeložte následující věty a rozložte sanskrtská složená slova:
१. जना आर्यसत्यानि जानीयुरिति सुगतेनार्याणां सुखाय जना धर्मं ज्ञाप्यन्ते ॥१॥
(आर्याणि सत्यानि)
Buddha zvěstoval lidem své učení pro spásu vznešených, aby poznali vznešené pravdy.
२. ये नरा देवान्न यजेरन्व्रतानि च न चरेयुरनृतं च वदेयुरधर्मं च कुर्युस्ते सुखं नाप्नुयुर्मृत्वा च नरकं पतेयुः ॥२॥
Lidé, kteří neobětují bohům, nedodržují sliby, lžou a činí křivdu, nebudou šťastní a po své smrti upadnou do pekla.
३. ज्ञातिरागच्छेतितीष्ट्वार्यपुत्रो ज्ञातिं दासमाययति ॥३॥
(आर्यपुत्रः — आर्याणां पुत्रः)
Vznešený syn chce, aby přišli jeho příbuzní, a posílá služebníka pro ně.
४. अन्नलोभाद्दुःखं जायेतेति प्राप्तज्ञानः सुफलानि नाश्नाति ॥४॥
(अन्नस्य लोभात् । प्राप्तं ज्ञानं येन सः)
Protože dosáhl poznání, že z lakoty po jídle vzniká utrpení, nejí dobré plody.
५. क्रयेण च विक्रयेण च वैश्या जीवेयुरिति वैश्यधर्मः । एवं सति वैश्यपुत्राः क्रीणन्ति विक्रीणते च ॥५॥
(वैश्यानां पुत्राः)
Povinností Vaiśyů je živit se koupí a prodejem. Proto Vaišjové kupují a prodávají.
६. कृतपापो नरश्चेन्नरके पापात्पूतः स्यात्पुनर्भवं गच्छेत् ॥६॥
(कृतं पापं येन सः । पुनर्भव — पुनः भवति इति)
Pokud je hříšník v pekle očištěn svou zlobou, bude znovu zrozen.
७. ब्राह्मणपुत्रा वेदाध्यायांश्च स्मृत्यध्यायांश्च पुनः पुनरधीयीरन्नित्यार्यधर्मः ॥७॥
(ब्राह्मणानां पुत्राः । वेदानामध्यायांश्च स्मृतीनामध्यायांश्च)
Povinností šlechtice je, že synové bráhmanů si vždy znovu studují učební části véd a tradice.
८. यो ब्राह्मणः शूद्रां कामयेत स सद्ब्राह्मणो न स्यात् । सद्ब्राह्मणो हि ब्राह्मणीं कामयेत ॥८॥
(सन्-ब्राह्मणः)
Bráhman, který miluje šúdra, není dobrým bráhnem, neboť dobrý bráhman miluje bráhmanku.
९. सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् ।
प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः ॥९॥ (Manu IV.138)
Řekněte pravdy, které jsou příjemné; nepříjemné pravdy neříkejte; neříkejte příjemné nepravdy, toto je věčné zákon.
Obr.: श्रीमोहनभोपेन रावणहस्तो वाद्यते
(Zdroj obrázku: Details)
Určení slovních tvarů
Určete a přeložte následující slovní tvary:
| Slovní tvar | Určení | Význam |
|---|---|---|
| १. भारे | Lok. sg. m. | na nákladu |
| २. अध्ययनम् | Nom./Akk. sg. n. | studium |
| ३. वस्तुतः | Adv. | ve skutečnosti |
| ४. वस्त्राणि | Nom./Akk. pl. n. | šaty |
| ५. प्रतिमया | Instr. sg. f. | prostřednictvím obrazu |
| ६. आचाराय | Dat. sg. m. | chování |
| ७. आचार्यैः | Instr. pl. m. | prostřednictvím učitelů |
| ८. अश्वेषु | Lok. pl. m. | na koních |
| ९. ताम् | Akk. sg. f. | tyto |
| १०. वृत्त्यै | Dat. sg. f. | životnímu stylu |
| ११. चरितस्य | Gen. sg. n. | životopisu |
| १२. अर्हता | Instr. sg. m. | prostřednictvím arhata |
| १३. शक्तीः | Akk. pl. f. | síly |
| १४. कामम् | Adv. | podle libosti |
| १५. भिक्षवे | Dat. sg. m. | mnichovi |
| १६. भगवद्गीतायाम् | Lok. sg. f. | v Bhagavadgítě |
| १७. भगवति | Lok. sg. m./n. | v ctihodném |
| १८. भक्त्याः | Abl./Gen. sg. f. | lásky / z lásky |
| १९. स्थानात् | Abl. sg. n. | z místa |
| २०. स्थित्या | Instr. sg. f. | prostřednictvím ustanovení |
| २१. मात्रायै | Dat. sg. f. | míře |
| २२. प्रभृतौ | Lok. sg. f. | na začátku |
| २३. हस्तेन | Instr. sg. m. | prostřednictvím ruky |
| २४. आदेः | Abl./Gen. sg. m. | počátku / od začátku |
| २५. दिष्टिम् | Akk. sg. f. | pokyn |
| २६. रुद्रः | Nom. sg. m. | Rudra |
| २७. मृत्यौ | Lok. sg. m. | ve smrti |
| २८. मृतिः | Nom. sg. f. | smrt |
| २९. द्विजातये | Dat. sg. m./f. | dvakrát narozenému |
| ३०. जातिभिः | Instr. pl. f. | prostřednictvím zrození |
| ३१. व्याघ्रान् | Akk. pl. m. | tygři |
| ३२. पूजाः | Nom./Akk. pl. f. | uctívání |
| ३३. शत्रोः | Abl./Gen. sg. m. | nepřítele / od nepřítele |
| ३४. उक्तिभ्यः | Dat./Abl. pl. f. | výrokům / od výroků |
| ३५. महान्ति | Nom./Akk. pl. n. | velké |
| ३६. महति | Lok. sg. m./n. | ve velkém |
| ३७. सा | Nom. sg. f. | ona, tato |
| ३८. तस्यै | Dat. sg. f. | jí |
| ३९. तस्मिन् | Lok. sg. m./n. | v tom, v tomto |
| ४०. सते | Dat. sg. m./n. | bytímu / dobrému |
Obr.: भक्त्याः
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)