Lekce 43
43.1. Osobní koncovky 2. osoby (मध्यमः = "prostřední <osoba>")
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Primární koncovky | -si | -tha | -se | -dhve |
| Sekundární koncovky | -s | -ta | -thās | -dhvam |
| Koncovky perfekta | -tha | -a | -se | -dhve |
Vezměte na vědomí, že sekundární koncovka 2.os.pl. je totožná se sekundární konovkou 3.os.jedn.Indikativu přítomného času.
43.2. Tvoření slovesných tvarů 2. osoby (मध्यमः)
2.osoba:
- Jednotné číslo: "ty"
- Množné číslo: "vy" (více než dva!)
43.2.1. Tématické kmeny
Tvar 3.os.jedn. Imperfekta nebo Optativu je tvarově totožný s tvarem 2.os.pl. Imperfekta nebo Optativu!
43.2.1.1. První třída přítomného času (भ्वादि)
भू 1P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ přítomného času लट् | भवसि:brbho + a + si | भवथ | भवसे | भवध्वे |
| Imperfektum लङ् | अभवस् | अभवत | अभवथास् | अभवध्वम् |
| Optativ विधिलिङ् | भवेस् | भवेत | भवेथास् | भवेध्वम् |
43.2.1.2. Šestá třída přítomného času (तुदादि)
विश् 6P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ přítomného času लट् | विशसि | विशथ | विशसे | विशध्वे |
| Imperfektum लङ् | अविशस् | अविशत | अविशथास् | अविशध्वम् |
| Optativ विधिलिङ् | विशेस् | विशेत | विशेथास् | विशेध्वम् |
43.2.1.3. Čtvrtá třída přítomného času (दिवादि)
नृत् 4P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ přítomný लट् | नृत्यसि | नृत्यथ | नृत्यसे | नृत्यध्वे |
| Imperfektum लङ् | अनृत्यस् | अनृत्यत | अनृत्यथास् | अनृत्यध्वम् |
| Optativ विधिलिङ् | नृत्येस् | नृत्येत | नृत्येथास् | नृत्येध्वम् |
43.2.1.4. Desátá třída přítomného času (चुरादि) a kauzativa
चुर् 10U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | |||
|---|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् | |
| Indikativ přítomný लट् | चोरयसि | चोरयथ | चोरयसे | चोरयध्वे |
| Imperfektum लङ् | अचोरयस् | अचोरयत | अचोरयथास् | अचोरयध्वम् |
| Optativ विधिलिङ् | चोरयेस् | चोरयेत | चोरयेथास् | चोरयेध्वम् |
43.2.1.5. Pasivum
ईक्ष् 1Ā
| एकवचनम् | बहुवचनम् | |
|---|---|---|
| Indikativ přítomný लट् | ईक्ष्यसे īkṣ-ya-se | ईक्ष्यध्वे |
| Imperfektum लङ् | ऐक्ष्यथास् | ऐक्ष्यध्वम् |
| Optativ विधिलिङ् | ईक्ष्येथास् | ईक्ष्येध्वम् |
43.2.1.6. Futurum (ऌट्)
43.2.1.6.1. अनिट्-utváření
दा 3U
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | ||
|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् |
| दास्यसि | दास्यथ | दास्यसे | दास्यध्वे |
43.2.1.6.2. सेट्-utváření
भू 1P
| परस्मैपदम् | आत्मनेपदम् | ||
|---|---|---|---|
| एकवचनम् | बहुवचनम् | एकवचनम् | बहुवचनम् |
| भविष्यसि | भविष्यथ | भविष्यसे | भविष्यध्वे |
43.3. Osobní zájmeno druhé osoby
- Singulár: त्वद् "ty"
- Plurál: युष्मद् "vy"
| एकवचनम् (त्वद्) | बहुवचनम् (युष्मद्) | |
|---|---|---|
| प्रथमा | त्वम् | यूयम् |
| द्वितीया | त्वाम् त्वा | युष्मान् वस् |
| तृतीया | त्वया | युष्माभिस् |
| चतुर्थी | तुभ्यम् ते | युष्मभ्यम् वस् |
| पञ्चमी | त्वत् | युष्मत् |
| षष्ठी | तव ते | युष्माकम् वस् |
| सप्तमी | त्वयि | युष्मासु |
Tvary त्वा, ते, वस् nesmí být použity na začátku věty nebo poloviny verše. Také před च, वा, एव a některými dalšími částicemi nesmí být používány:
त्वां मां च "tebe a mě"
43.4. Slovník
ज्ञा + आ kauzativ आज्ञापयति : přikazovat, nařizovat
आपण m.: trh
Obr.: आपणः
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)
सत्वर 3: rychle, spěšně
पण्य 3: koupitelný; n.: zboží, obchod
Obr.: पण्यानि
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)
आम् : ano
सम m. = वर्ष n.
-आयुत 3: opatřený
भद्र 3: dobrý, šťastný; vokativ: můj milý!
समय m. (k सम्-इ): dohoda, smlouva, lhůta, termín, čas
निश्चित 3: rozhodný, stanovený
नोचेत् : pokud ne, jinak
विलम्ब n.m.: zpoždění, prodlení
विपणि f.: obchod, krám
Obr.: विपणिः
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)
वणिज् m.: kupce
Obr.: वणिक्
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)
वर 3: nejlepší
शीघ्र 3: rychlý, spěšný
वत्स m.: tele, mládě, dítě ; vokativ: můj milý
Obr.: वत्सः
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)
उत्तम 3: nejvyšší, nejlepší
अल्प 3: malý, nepatrný
मूल्य n.: hodnota, cena
कियत् 3: jak velký
शर्करा f.: cukr (německé „Zucker“ vychází z italského zucchero, odtud přes arabské sukkar - سكر a perské šakār - شکر do sanskrtu शर्करा!)
अधिक 3: navíc, přebytečný, mimořádný
तर्हि : tehdy, pak ; proto, tedy
तुल् 10 तुलयति । तोलयति: vážit
Obr.: तोलन्ति
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)
कर्गल n.: papír
संपुट m.: krabice (zde: balík, svazek)
पुरतस् : vpředu, předtím, před
श्रेष्ठिन् m.: bohatý kupce
जव 3: rychlý, spěšný
द्रु 1P द्रवति běhat
Perf. IIIa दुद्राव, दुद्रुवुर्
Fut. द्रोष्यति
Pass. द्रूयते
Kaus. द्रावयति
PPP द्रुत
Absol. -द्रुत्य
Inf. द्रोतुम्
रे interjekce: Hej! Ty tam!
अन्यद् 3: jiný (skloňování jako यद् )
वञ्चक m.: podvodník
पश्चात्ताप m.: lítost
इत्थम् adv.: tímto způsobem, tak
दिन n.: den
जन्मन् n.: narození
आनन्द m.: blaženost, radost
43.5. Cvičení
A) Vytvořte příslušnou 2. osobu pro následující tvary sloves podle času, čísla, způsobu atd.:
- आर्हम्
- कुप्येम
- ऐच्छन्
- ईक्षेरन्
- कल्पने
- क्रामन्ति
- क्रेष्याम
- गच्छेयम्
- गायति
- चर्यते
- चेष्यन्ति
- जायेय
- आज्ञापयत्
- विजयते
- जीव्येत
- तुदामः
- अतरन्
- त्यजामि
- दहेयम्
- आदास्ये
- दिशति
- अदूष्यम्
- दृश्यामहे
- नश्येयुः
- आनीयामहि
- नृत्यामि
- पचेत्
- पतिष्यामि
- आपद्यत
- पिबामः
- अपृच्छ्ये
- बुध्यामहे
- भजेम
- प्राभवन्
- भरिष्यन्ते
- मन्ये
- मुच्येरन्
- अम्रियन्त
- यजेत
- युध्येमहि
- अरक्षन्
- लप्स्यन्ते
- अवदम्
- औह्ये
- वसन्ति
- अवावर्तत
- विशामि
- शोचामः
- वर्धेत
- सीदामि
- तिष्ठन्ति
- आहरत्
B) Přeložte do sanskrtu:
1. Proč sedíte, když učitel stojí?
2. Pochybujete o tom, že dobrý čin má dobrý plod?
3. Ukážete otci nejvnitřnější svatyni chrámu?
4. Kterou básníkovu chvalozpěv jste zazpíval?
5. Prodejte tyto plody?
6. Co jste nařídil?
7. Kdy jste se zdržoval v Benares (वृत्)?
8. Uctili jste jako obětní páni bohy obětí?
9. V kterém městě jste se narodil?
10. Jak se zachráníte (překročíte) před nepřítelem?
Obr.: कदा पूराववर्तथाः ।
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)
43.6. संवादः = Konverzace
| संवादः | Vysvětlení |
|---|---|
| सुरेशः : अशोक1 क्व गच्छसीदानीम् ॥ | 1 Vokativ sg. |
| अशोकः : आपणे गच्छामि । सत्वरमेव कानिचित्पण्यानि क्रीत्वा निवर्तिष्ये ॥ | |
| सुरेशः : किं कश्चिदुत्सवो ऽद्य तव गृहे ॥ | |
| अशोकः : आम् । अद्य पितृपादानां2 जन्मदिनोत्सवः ॥ | 2 -पाद pl. lze přidat k jménům, titulům atd., aby vyjádřil úctu |
| सुरेशः : किं वयस्तव3 पितृचरणानाम् ॥ | 3 Nom.Akk.sg k वयस् n. "Stáří" |
| अशोकः : पञ्चषष्टिसमायुतं4 मम पितुर्वयः । अद्य मम गृहे बहवः संबन्धिनो मित्राणि चागमिष्यन्ति । त्वयाप्यागन्तव्यम् ॥ | 4 पञ्चषष्टि padesát šest |
| सुरेशः : भद्र5 कतिवादन5k आगमिष्यन्ति जनाः ॥ | 5 Vokativ sg. 5k वादन n. "-hodin" |
| अशोकः : समयं किं पृच्छसि । षड्वादनं6 यावदागच्छ7 ॥ | 6 षड् "šest" 7 2.sg.Imperativ |
| सुरेशः : सार्धषड्वादनं यावदागच्छामि चेत् ॥ | |
| अशोकः : नैव षड्वादन एव निश्चितरूपेणागन्तव्यं त्वया ॥ | |
| सुरेशः : अस्तु8 । तर्हि गच्छ त्वं । नोचेद्विलम्बो भविष्यति ॥ | 8 3.sg.Imperativ k अस् 2P |
| अशोकः : (विपण्यां प्रविशति वणिजमुपसृत्य वदति च) अयि वणिग्वर9 कानिचित्पण्यानि क्रेतुमागतो ऽहम् । देहि10 शीघ्रं मह्यम् ॥ | 9 Vokativ sg. 10 2.sg.Imperativ P k दा 3U |
| वणिक्11 : वत्स त्वं किंकिं क्रेतुमिच्छसि । मम विपणौ बहून्युत्तमोत्तमानि पण्यानि सन्ति तानि च स्वल्पमूल्यानि । वद12 कियत्परिमाणं किं क्रेतुमिच्छसि ॥ | 11 Nom.sg. k वणिज् m. 12 2.sg.Imperativ |
| अशोकः : सेरभारा13 शर्करा कियता मूल्येन विक्रीयते ॥ | 13 सेर = Seer (= 0,93310 kg) |
| वणिक् : नाधिक्यं मूल्यम् । केवलमष्टाणकेन14 दास्यामि सेरभारां शर्कराम् ॥ | 14 आणक = Anna = 1/16 rupie |
| अशोकः : तर्हि तोलयित्वा शीघ्रं सेरपरिमितां शर्करां देहि15 ॥ | 15 2.sg.Imperativ P k दा 3U |
| वणिक् : (शर्करां कर्गले संपुटीकृत्य) बाल16 गृहाण17 शर्कराम् । देहि च मह्यमाणकाष्टकम्18 । सत्वरं देहि ॥ | 16 Vokativ sg. 17 2.sg.Imperativ 18 अष्ट "osm" |
| अशोकः : (आदाय हस्ते तस्य भारं चाल्पं विलोक्य) भो वणिक् । नैषा सेरभारा शर्करा दृश्यते । पुनः सम्यक्तोलयित्वा19 देहि ॥ | 19 सम्यक् Adv. "správně" |
| वणिक् : (सहासम्) किमनेन । अकिञ्चिद्करमेतत् । तव भारवहनक्लेशो ऽल्पो भविष्यति ॥ | |
| अशोकः : (मनसि20 किंचिद्विचार्याणकचतुष्टयं21 च तस्य पुरत उपस्थाप्य) भो श्रेष्ठिन् गृहाण22 मूल्यम् । मया हि शीघ्रं गृहं गन्तव्यम् ॥ (इत्युक्त्वा ततः प्रस्थितः) | 20 Lok.sg. k मनस् n. "Myšlení" 21 -चतुष्टय "počet čtyř" 22 Imperativ.sg. |
| वणिक् : रे बालक23 । एह्येहि24 शृणु25 तावत् । अल्पमेव मूल्यं दत्त्वा क्व व्रजसि । आणकचतुष्टयमन्यदपि देहि ॥ | 23 Vokativ sg. 24 2.g.Imperativ P k इ+आ 25 2.sg.Imperativ P |
| अशोकः : श्रेष्ठिन्26 । किमनेन । अकिंचित्करमेतत् । नाणकगणनाक्लेशस्ते ऽल्पीयान्भविष्यति27 ॥ (इत्युक्त्वा ततो जवेन द्रवति) | 26 Vokativ sg. 27 Nom.sg.m. Komparativ k अल्प = "velmi malý" |
| (विपणिस्थो वञ्चको वणिग्28 किमपि कर्तुमशक्नोत् केवलं तस्य मनसि29 पश्चात्ताप एवासीत्) | 28 वणिक् Nom.sg. k वणिज् 29 Lok.sg. k मनस् n. "Myšlení" |
| अशोको गृहमागत्य सर्वमपीतिवृत्तमकथयत् । तत्रस्था सर्वे ऽपि बान्धवा मित्राणि च परमानन्दं प्रापुः । इत्थं जन्मोत्सवः सानन्दं समाप्तिं यातः ॥ | |
| (Podle: Saral Sanskrit Shikshak III, s. 4f.) |
Obr.: शर्करा
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)