Cvičení 43

A) Vytvořte příslušnou 2. osobu následujících slovesných forem co do času, čísla, způsobu atd.:

1. osoba / 3. osoba	2. osoba
१. आर्हम्	आर्हः
२. कुप्येम	कुप्येत
३. ऐच्छन्	ऐच्छत
४. ईक्षेरन्	ईक्षेध्वम्
५. कल्पे	कल्पसे
६. क्रामन्ति	क्रामथ
७. क्रेष्यामः	क्रेष्यथ
८. गच्छेयम्	गच्छेः
९. गायति	गायसि
१०. चर्यते	चर्यसे
११. चेष्यन्ति	चेष्यथ
१२. जायेय	जायेथाः
१३. आज्ञापयत्	आज्ञापयः
१४. विजयते	विजयसे
१५. जीव्येय	जीव्येथाः
१६. तुदामः	तुदथ
१७. अतरन्	अतरत
१८. त्यजामि	त्यजसि
१९. दहेयम्	दहेः
२०. आदास्ये	आदास्यसे
२१. दिशति	दिशसि
२२. अदूष्यम्	अदूष्यः
२३. दृश्यामहे	दृश्यध्वे
२४. नश्येयुः	नश्येत
२५. आनीयामहि	आनीयध्वम्
२६. नृत्यामि	नृत्यसि
२७. पचेत्	पचेः
२८. पतिष्यामि	पतिष्यसि
२९. आपाद्यत	आपाद्यथाः
३०. पिबामः	पिबथ
३१. अपृच्छ्ये	अपृच्छ्यथाः
३२. बुध्यामहे	बुध्यध्वे
३३. भजेम	भजेत
३४. प्राभवन्	प्राभवत
३५. भरिष्यन्ते	भरिष्यध्वे
३६. मन्ये	मन्यसे
३७. मुच्येरन्	मुच्येध्वम्
३८. अम्रियन्त	अम्रियध्वम्
३९. यजेत	यजेथाः
४०. युध्येमहि	युध्येध्वम्
४१. अरक्षन्	अरक्षत
४२. लप्स्यन्ते	लप्स्यध्वे
४३. अवदम्	अवदः
४४. औह्ये	औह्यथाः
४५. वसन्ति	वसथ
४६. अवावर्तत	अवावर्तथाः
४७. विशामि	विशसि
४८. शोचामः	शोचथ
४९. वर्धेत	वर्धेथाः
५०. सीदामि	सीदसि
५१. तिष्ठन्ति	तिष्ठथ
५२. आहरत्	आहरः

Abb.: दिशसि
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)

---

Překlady do sanskrtu

B) Převeďte do sanskrtu:

१. कस्माद्गुरौ तिष्ठति सीदथ । (Nebo: ... आध्वे ।)
Proč sedíte, zatímco učitel stojí?

२. किं विकल्पयसि किं सुकर्मणः सुफलमस्तीति ॥ २ ॥
Pochybuješ o tom, že dobrý čin má dobrý plod?

३. कच्चित्पितरं गर्भगृहं दर्शयिष्यथ ॥ ३ ॥ (Nebo: कच्चित्पित्रे ... देक्ष्यथ ॥)
Ukážete otci nejvnitřnější svatyni chrámu?

४. कस्य कवेः स्तोत्रमगायः ॥ ४ ॥
Píseň kterého básníka jsi zpíval?

५. एतानि फलानि विक्रेष्यध्वे ॥ ५ ॥
Prodejte tyto plody?

६. किमाज्ञापयः ॥ ६ ॥
Co jsi přikázal?

७. कदा काश्यामवर्तथाः ॥ ७ ॥
Kdy jsi se zdržoval v Benares?

८. कच्चिद्देवानयजध्वम् ॥ ८ ॥
Uctili jste (jako obětní páni) bohy obětí?

९. कस्मिन्नगरे ऽजायथाः ॥ ९ ॥
V kterém městě jsi se narodil?

१०. कथं शत्रुं तरसि ॥ १० ॥
Jak se zachraňuješ (překračuješ řeku) před nepřítelem?

Abb.: कदा काश्यामवर्तथाः
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)

---

Konverzace (संवादः)

पात्रम् / संवादः	Překlad
सुरेशः : अशोक क्व गच्छसीदानीम् ॥	Sureša: Ašočo, kam právě jdeš?
अशोकः : आपणे गच्छामि । सत्वरमेव कानिचित्पण्यानि क्रीत्वा निवर्तिष्ये ॥	Ašočo: Jdu na trh. Rychle koupím nějaké zboží a pak se vrátím.
सुरेशः : किं कश्चिदुत्सवो ऽद्य तव गृहे ॥	Sureša: Je snad dnes svátek ve tvém domě?
अशोकः : आम् । अद्य पितृपादानां जन्मदिनोत्सवः ॥	Ašočo: Ano, dnes je narozeniny mého ctihodného otce.
सुरेशः : किं वयस्तव पितृचरणानाम् ॥	Sureša: Kolik let má tvůj ctihodný otec?
अशोकः : पञ्चषष्टिसमायुतं मम पितुर्वयः । अद्य मम गृहे बहवः संबन्धिनो मित्राणि चागमिष्यन्ति । त्वयाप्यागन्तव्यम् ॥	Ašočo: Můj otec má 65 let. Dnes přijde mnoho příbuzných a přátel ke mně; ty také musíš přijít!
सुरेशः : भद्र कतिवादने आगमिष्यन्ति जनाः ॥	Sureša: Můj dobrý, v kolik hodin přijdou lidé?
अशोकः : समयं किं पृच्छसि । षड्वादनं यावदागच्छ ॥	Ašočo: Co se ptáš na čas? Přijď nejpozději do šesti hodin!
सुरेशः : सार्धषड्वादनं यावदागच्छामि चेत् ॥	Sureša: A co když přijdu až proti půl sedmé?
अशोकः : नैव षड्वादन एव निश्चितरूपेणागन्तव्यं त्वया ॥	Ašočo: V žádném případě! Musíš přijít přesně ve šest hodin.
सुरेशः : अस्तु । तर्हि गच्छ त्वं । नोचेद्विलम्बो भविष्यति ॥	Sureša: V pořádku. Pak jdi teď, jinak se zpozdíš.
(विपण्यां प्रविशति वणिजमुपसृत्य वदति च)	(Vstoupí do obchodu, jde k kupci a mluví:)
अशोकः : अयि वणिग्वर कानिचित्पण्यानि क्रेतुमागतो ऽहम् । देहि शीघ्रं मह्यम् ॥	Ašočo: Ahoj, nejlepší ze všech kupců! Přijel jsem koupit zboží. Dej mi ho rychle!
वणिक् : वत्स त्वं किंकिं क्रेतुमिच्छसि । मम विपणौ बहून्युत्तमोत्तमानि पण्यानि सन्ति तानि च स्वल्पमूल्यानि । वद कियत्परिमाणं किं क्रेतुमिच्छसि ॥	Kupec: Můj chlapče, co chceš koupit? V mém obchodě je mnoho vynikajícího zboží za nízké ceny. Řekni mi, co a kolik chceš.
अशोकः : सेरभारा शर्करा कियता मूल्येन विक्रीयते ॥	Ašočo: Kolik stojí jeden seer cukru?
वणिक् : नाधिक्यं मूल्यम् । केवलमष्टाणकेन दास्यामि सेरभारां शर्कराम् ॥	Kupec: Ne moc. Dám ti jeden seer cukru za pouhých osm anna.
अशोकः : तर्हि तोलयित्वा शीघ्रं सेरपरिमितां शर्करां देहि ॥	Ašočo: Pak mi rychle odvaž jeden seer a dej ho mi!
वणिक् : (शर्करां कर्गले संपुटीकृत्य) बाल गृहाण शर्कराम् । देहि च मह्यमाणकाष्टकम् । सत्वरं देहि ॥	Kupec: (zabalí cukr do papíru): Chlapče, vezmi si cukr! A dej mi za něj osm anna, ale rychle!
अशोकः : (आदाय हस्ते तस्य भारं चाल्पं विलोक्य) भो वणिक् । नैषा सेरभारा शर्करा दृश्यते । पुनः सम्यक्तोलयित्वा देहि ॥	Ašočo: (vezme ho do ruky a všimne si nízké váhy): Hej, kupče! To vypadá, že to není celý seer cukru. Odvaž to znovu správně!
वणिक् : (सहासम्) किमनेन । अकिञ्चित्करमेतत् । तव भारवहनक्लेशो ऽल्पो भविष्यति ॥	Kupec: (směje se): Co na tom záleží? Je to bezvýznamné. Tak budeš mít méně práce s nošením zátěže.
अशोकः : (मनसि किंचिद्विचार्याणकचतुष्टयं च तस्य पुरत उपस्थाप्य) भो श्रेष्ठिन्गृहाण मूल्यम् । मया हि शीघ्रं गृहं गन्तव्यम् ॥	Ašočo: (přemýšlí chvíli a položí mu čtyři anna): Pane kupče, tady je cena. Musím totiž spěchat domů.
वणिक् : रे बालक । एह्येहि शृणु तावत् । अल्पमेव मूल्यं दत्त्वा क्व व्रजसि । आणकचतुष्टयमन्यदपि देहि ॥	Kupec: Hej, chlapče! Vrať se! Poslouchej! Kam jdeš, když jsi zaplatil tak málo? Dej mi zbývajících čtyři anna!
अशोकः : श्रेष्ठिन् । किमनेन । अकिंचित्करमेतत् । नाणकगणनाक्लेशस्ते ऽल्पीयान्भविष्यति ॥	Ašočo: Kupče! Co na tom záleží? Je to bezvýznamné. Tak budeš mít méně práce s počítáním mincí!
(इत्युक्त्वा ततो जवेन द्रवति)	(Promluví to a utíká spěšně pryč.)

(विपणिस्थो वञ्चको वणिक् किमपि कर्तुमशक्नोत्केवलं तस्य मनसि पश्चात्ताप एवासीत् । अशोको गृहमागत्य सर्वमपीतिवृत्तमकथयत् । तत्रस्था सर्वे ऽपि बान्धवा मित्राणि च परमानन्दं प्रापुः । इत्थं जन्मोत्सवः सानन्दं समाप्तिं यातः ॥)

Shrnutí:
Podvodný obchodník ve svém obchodě nemohl nic dělat a prožíval pouze lítost v srdci. Aśoka přišel domů a vyprávěl celý příběh. Všichni příbuzní a přátelé se skvěle bavili. Takto oslava narozenin našla radostný konec.