Cvičení 24

A) Vytvořte dativ singuláru a dativu (případně ablativu) plurálu a uveďte význam nominálního kmene:

Slovo	Význam	Dat. sg.	Dat. pl.
१. श्रव	Slyšet	श्रवणाय	श्रवणेभ्यः
२. भवन	Stát se	भवाय	भवनेभ्यः
३. गति (ž.)	Cesta, cíl	गतये / गत्यै	गतिभ्यः
४. ऋषि	véd. mudrc	ऋषये	ऋषिभ्यः
५. सुख	Štěstí	सुखाय	सुखेभ्यः
६. गमन	Jít	गमनाय	गमनेभ्यः
७. जय	Vítězství	जयाय	जयेभ्यः
८. साधु	dobrý	साधवे (m.) / साध्व्यै (ž.)	साधुभ्यः / साध्वीभ्यः
९. धेनु (ž.)	Kráva mléčná	धेनवे / धेन्वै	धेनुभ्यः
१०. शूद्रा	Žena šúdra	शूद्रायै	शूद्राभ्यः
११. ब्राह्मणी	Bráhman	ब्राह्मण्यै	ब्राह्मणीभ्यः
१२. अग्नि	Oheň	अग्नye	अग्निभ्यः
१३. एतद्	tento	एतस्मै (m/n) / एतस्यै (ž)	एतेभ्यः / एताभ्यः
१४. सन्त्	být, pravý	सते (m/n) / सत्यै (ž)	सद्भ्यः / सतीभ्यः
१५. बुद्धिमन्त्	Chytrý, rozumný	बुद्धिमते (m/n) / बुद्धिमत्यै (ž)	बुद्धिमद्भ्यः / बुद्धिमतीभ्यः
१६. यज्ञ	Oběť	यज्ञाय	यज्ञेभ्यः
१७. वचन	Mluvit	वचनाय	वचनेभ्यः
१८. सत्यवन्त्	Pravdivý	सत्यवते	सत्यवद्भ्यः
१९. स्मृति (ž.)	Tradice	स्मृतये / स्मृत्यै	स्मृतिभ्यः
२०. सर्ग	Stvoření	सर्गाय	सर्गेभ्यः
२१. स्वर्ग	Nebe	स्वर्गाय	स्वर्गेभ्यः
२२. दर्शन	Vidět	दर्शनाय	दर्शनेभ्यः
२३. सृष्टि (ž.)	Stvoření	सृष्टये / सृष्ट्यै	सृष्टिभ्यः
२४. अर्हन्त्	Hoden	अर्हते	अर्हद्भ्यः
२५. भक्ति (ž.)	Oddanost	भक्तये / भक्त्यै	भक्तिभ्यः
२६. दोष	Chyba	दोषाय	दोषेभ्यः
२७. पूजा	Uctívání	पूजायै	पूजाभ्यः
२८. दासी	Služebná	दास्यै	दासीभ्यः
२९. गुरु	Mistři	गुरवे (m) / गुर्व्यै (ž)	गुरुभ्यः / गुर्वीभ्यः

B) Přeložte a rozložte sanskrtská složená slova:

१. ब्राह्मणो देवप्रतिमादर्शनाय गर्भगृहं विशati ॥१॥
(देवस्य प्रतिमाया दर्शनाय । गर्भ एव गृहम्)
Brahman vstupuje do vnitřního svatého prostoru, aby spatřil božskou sochu.

२. नरा धनलाभाय व्रतानि चरन्ति ॥२॥
(धनस्य लाभाय)
Lidé dávají sliby, aby se stali bohatými.

३. गुरुर्धर्मोपदेशाय नगरं गतः ॥३॥
(धर्मस्योपदेशाय)
Učitel odešel do města, aby vyučoval dharmu.

४. बाला अपि गुरुवचनश्रुत्यै नगरं गताः ॥४॥
(गुरोर्वचनस्य श्रुत्यै)
Děti také odešly do města, aby slyšely řeč učitele.

५. देवप्रतिमायै गृहं गर्भगृहम् ॥५॥
(देवस्य प्रतिमायै । गर्भ एव गृहम्)
Vnitřní svatý prostor je budova pro božskou sochu.

६. स्वर्गेभ्यो नराः पुण्यं कर्तुमिच्छन्ति ॥६॥
Lidé chtějí konat záslužná čina pro nebeskou odměnu.

७. मोक्षार्थं बुद्धगता बुद्ध्याप्तिमिच्छन्ति ॥७॥
(मोक्षस्यार्थम् । बुद्धं गताः । बुद्धेराप्तिम्)
Aby se osvobodili, chtějí moudří dosáhnout osvobozujícího poznání.

८. देवास्तेभ्यो ऽकृतपुजाब्रामणेभ्यः क्रुध्यन्ति ॥८॥
(न कृता पूजा यैस्तेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः)
Bohové se hněvají na tyto brahmany, kteří jim neprokazovali úctu.

९. मरणाय जना जायन्ते ॥९॥
Aby zemřeli, jsou bytosti zrozeny.

Obr.: मरणाय जना जायन्ते
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)

---

Syntaktické varianty

C) V větách B) 1–4 nahraďte dativy infinitivy (तुमुन्):

१. ब्राह्मणो देवप्रतिमां द्रष्टुं गर्भगृहं विशति ॥ २. नरा धनं लब्धुं व्रतानि चरन्ति ॥ ३. गुरुर्धर्ममुपदेष्टुं नगरं गतः ॥ ४. बाला अपि गुरुवचनं श्रोतुं नगरं गताः ॥

D) Ve větě B) 7 nahraďte konstrukci s -अर्थ dativem:
मोक्षाय बुद्धगता बुद्ध्याप्तिमिच्छन्ति ॥

E) Ve větě B) 6 nahraďte dativ konstrukcí s -अर्थ:
स्वर्गार्थं (nebo: स्वर्गार्थाय / स्वर्गार्थेन) नराः पुण्यं कर्तुमिच्छन्ति ॥

---

Další překladové cvičení

1. Bohyně, které nebyť obětována, hněvá se na lidi.
अनिष्टदेवी नरेभ्यः क्रुध्यति । (nebo: कुप्यति ॥)

2. Nechává krávu vyhnat do vesnice.
ग्रामाय धेनुं मुञ्चति ॥

3. To stačí! (Už dost trpělivosti!)
अलं क्षमया ॥

4. To je dobré pro brahmána.
एतद्ब्राह्मणाय सुखम् । (nebo: हितम् ॥)

5. Čest Šivovi! Čest Śrī Gaṇešovi!
शिवाय नमः । श्रीगणेशाय नमः ॥

6. Na shledanou! (Ať se vám daří!)
स्वस्ति भवते । (nebo: भवद्भ्यः / भवत्यै / भवतीभ्यः ॥)

7. Toto ovoce stačí k jídlu.
इदं फलं अलं खादनाय ॥

8. Bojovník je rovný (druhému) bojovníkovi.
शक्तो योधो योधाय ॥

9. Ani Viṣṇu nepřekonává Šivu.
विष्णुरपि शिवाय न प्रभवति ॥

10. Po tom, co jsem se poklonil třem mudrcům... Poklání se Narasiṃhovi.
मुनित्रयं नमस्कृत्य... । नरसिंहाय नमस्करोति ॥

11. Vítejte! Vítej královno!
    स्वागतं भवद्भ्यः । स्वागतं देव्यै ॥

12. Přeji vám pohodu!
    भवद्भ्यः कुशलम् ॥

13. Nepovažuje ho za stéblo trávy.
    न तं तृणाय मन्यते ॥

14. Stačí ovoce k jídlu a voda k pití.
    अलं फलं खादनाय पानाय जलम् ॥

15. Na shledanou! (Novosanskrt)
    पुनर्दर्शनाय ॥

Obr.: इदं फलं अलं खादनाय
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)