Lekce 39

39.1. Osobní koncovky první osoby (तृतीयः पुरुषः = "třetí osoba")

Koncovky první osoby (तृतीयः पुरुषः = "třetí osoba") jsou:

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Primární koncovky tematických kmenů	-mi	-mas	-i¹	-mahe
Primární koncovky atematických kmenů
Sekundární koncovky tematických kmenů	-m	-ma	-i	-mahi
Sekundární koncovky atematických kmenů
Koncovky optativu	-a
Koncovky perfekta	-a

¹ Poznámka: ve skutečnosti by se primární koncovka Ā tematických kmenů měla také uvádět jako -e, přičemž před ní z analogických důvodů spadá tematický samohláska -a-. Efekt je však takový, jako by se ke tematické samohlásce -a- připojila koncovka -i: a + i » e.

39.2. Tvoření slovesných tvarů první osoby tematických přítomných kmenů

Pravidlo:
Před -mi, -mas, -ma, -mahe, -mahi se tematická samohláska -a- nahrazuje za -ā- !!!

39.2.1. První třída přítomného času (भ्वादि)

भू 1P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ přítomný - लट्	भवामि	भवामस्	भवे :brbhava + i:brrichtig: bhav-e	भवामहे
Imperfekt - लङ्	अभवम्	अभवाम	अभवे	अभवामहि
Optativ - विधिलिङ्	भवेयम् :brbhava + iy-am	भवेम :brbhava + i-ma	भवेय :brbhava + iy-a	भवेमहि :brbhava + i-mahi

39.2.2. Šestá třída přítomného času (तुदादि)

विश् 6P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ přítomného času - लट्	विशामि	विशामस्	विशे	विशामहे
Imperfekt - लङ्	अविशम्	अविशाम	अविशे	अविशामहि
Optativ - विधिलिङ्	विशेयम्	विशेम	विशेय	विशेमहि

39.2.3. Čtvrtá třída přítomného času (दिवादि)

नृत् 1P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ přítomného času - लट्	नृत्यामि	नृत्यामस्	नृत्ये	नृत्यामहे
Imperfekt - लङ्	अनृत्यम्	अनृत्याम	अनृत्ये	अनृत्यामहि
Optativ - विधिलिङ्	नृत्येयम्	नृत्येम	नृत्येय	नृत्येमहि

39.2.4. Desátá třída přítomného času (चुरादि) a kausativa (णिजन्त)

चुर् 10U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ přítomného času - लट्	चोरयामि	चोरयामस्	चोरये	चोरयामहे
Imperfekt - लङ्	अचोरयम्	अचोरयाम	अचोरये	अचोरयामहि
Optativ - विधिलिङ्	चोरयेयम्	चोरयेम	चोरयेय	चोरयेमहि

39.2.5. Pasivum (přípona यक्)

ईक्ष् 1Ā

	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ přítomného času - लट्	ईक्ष्ये īkṣ-ya + i	ईक्ष्यामहे
Imperfekt - लङ्	ऐक्ष्ये :bra + īkṣ-ya + i	ऐक्ष्यामहि
Optativ - विधिलिङ्	ईक्ष्येय īkṣ-ya + iy-a	ईक्ष्येमहि īkṣ-ya + i-mahi

39.3. Tvoření slovesných tvarů první osoby jednoduchého futura - ऌत्

Futur má tematickou tvorbu. Platí tedy také pravidlo pro tematické kmeny:

Před -mi, -mas, -mahe se tematický vokál -a- nahrazuje za -ā- !!!

39.3.1. अनिट्-tvoření

दा 3U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Futur - ऌत्	दास्यामि :brdā-syā-mi	दास्यामस्	दास्ये	दास्यामहे

39.3.2. सेट्-tvoření

भू 1P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Futur - ऌत्	भविष्यामि :brbho + i + syā + mi	भविष्यामस्	भविष्ये	भविष्यामहे

39.4. Tvoření slovesných tvarů první osoby athematických přítomkových kmenů

Všimněte si, že uvnitř slova - na rozdíl od větného sandhiho - zůstávají souhlásky před koncovkami, které

• vokálem
• polovokálem
• nazálem

začínají, obvykle nezměněny.

např. वच् 1.sg.Ind.Přít.K वच्मि**

39.4.1. Druhá třída přítomku (अदादि)

द्विष् 2U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ přítomný - लट्	द्वेष्मि	द्विष्मस्	द्विषे :brdviṣ-e	द्विष्महे
Imperfekt - लङ्	अद्वेषम्	अद्विष्म	अद्विषि	अद्विष्महि
Optativ - विधिलिङ्	द्विष्याम् :brdviṣ-yā + m	द्विष्याम	द्विषीय :brdviṣ-īy-a	द्विषीमहि

अस् 3P

	परस्मैपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Präsens - लट्	अस्मि	स्मस् :brs-mas
Imperfekt - लङ्	आसाम् :bra + as-am	आस्म
Optativ - विधिलिङ्	स्याम् :brs-yā + m	स्याम

Obr.: सो ऽस्मि
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)

39.4.2. Třída přítomného času (जुहोत्यादि)

हु 3P

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Präsens - लट्	जुहोमि	जुहुमस्	जुह्वे :brju-hu + e	जुहुमहे
Imperfekt - लङ्	अजुहवम् :bra-juho + am	अजुहुम	अजुहवि	अजुहुमहि
Optativ - विधिलिङ्	जुहुयाम्	जुहुयाम	जुह्वीय :brjuhu + īy-a	जुह्वीमहि

धा 3U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Präsens - लट्	दधामि	दध्मस्	दधे :brdadh-e	दध्महे
Imperfekt - लङ्	अदधाम् :bra-dadh + am	अदध्म	अदधि	अदध्महि
Optativ - विधिलिङ्	दध्याम्	दध्याम	दधीय	दधीमहि

39.4.3. Pátá třída přítomného času (स्वादि)

U kořenů končících na samohlásku může být před příponami začínajícími na m- volitelně vynecháno -u kmenotvorné přípony (-nu).

सु 5U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Präsens - लट्	सुनोमि	सुनुमस् / सुन्मस्	सुन्वे	सुनुमहे / सुन्महे
Imperfekt - लङ्	असुनवम्	असुनुम / असुन्म	असुन्वि	असुनुमहि / असुन्महि
Optativ - विधिलिङ्	सुनुयाम्	सुनुयाम	सुन्वीय	सुन्वीमहि

39.4.4. Osmdesátá třída přítomného času (तनादि)

तन् 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Präsens - लट्	तनोमि	तनुमस् / तन्मस्	तन्वे	तनुमहे / तन्महे
Imperfekt - लङ्	अतनवम्	अतनुम / अतन्म	अतन्वि	अतनुमहि / अतन्महि
Optativ - विधिलिङ्	तनुयाम्	तनुयाम	तन्वीय	तन्वीमहि

कृ 8U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Präsens - लट्	करोमि	कुर्मस्	कुर्वे	कुर्महे
Imperfekt - लङ्	अकरवम्	अकुर्म	अकुर्वि	अकुर्महि
Optativ - विधिलिङ्	कुर्याम्	कुर्याम	कुर्वीय	कुर्वीमहि

39.4.5. Sedmá třída přítomného času (रुधादि)

युज् 7U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ Präsens - लट्	युनज्मि :bryu-na-j-mi	युञ्ज्मस् :bryu + n + j-mas	युञ्जे	युञ्ज्महे
Imperfekt - लङ्	अयुनजम्	अयुञ्ज्म	अयुञ्जि	अयुञ्ज्महि
Optativ - विधिलिङ्	युञ्ज्याम्	युञ्ज्याम	युञ्जीय	युञ्जीमहि

39.4.6. Devátá třída přítomného času (क्र्यादि)

क्री 9U

	परस्मैपदम्		आत्मनेपदम्
	एकवचनम्	बहुवचनम्	एकवचनम्	बहुवचनम्
Indikativ přítomného času - लट्	क्रीणामि	क्रीणीमस्	क्रीणे :brkrī + n-e	क्रीणीमहे
Imperfektum - लङ्	अक्रीणाम् :bra-krī + nā + am	अक्रीणीम	अक्रीणि	अक्रीणीमहि
Optativ - विधिलिङ्	क्रीणीयाम्	क्रीणीयाम	क्रीणीय :brkrī + n-īy-a	क्रीणीमहि

39.5. Cvičení

Vytvořte pro následující tvary slovesa tvary první osoby, které odpovídají danému tvaru v čísle, čase, způsobu (indikatív, optativ) a diatézi (P, Ā, pasivum).

Příklad: गच्छन्ति » गच्छामस्

1. अदन्ति
2. आसन्
3. असिष्यति
4. अर्हयन्ति
5. आप्नुयुः
6. आस्त
7. अश्नुते
8. अश्नीयात्
9. व्याञ्जत
10. ऐत्
11. एषिष्यन्ति
12. ऐक्ष्यन्त
13. अकुप्यत्
14. कुर्वीरन्
15. कामयन्ते
16. क्रुध्यति
17. विक्रेष्यन्ते
18. खाद्यते
19. आगच्छन्
20. अगीयत
21. चरिष्यति
22. अचोरयत्
23. चिनुयुः
24. छिनत्ति
25. अजायन्त
26. व्यजन्यन्त
27. जीवेत्
28. जानते
29. अतन्वन्
30. त्यज्येरन्
31. धक्ष्यन्ति
32. दत्ते
33. दिशेयुः
34. दोग्धि
35. दुष्यन्ति
36. अदृश्यत
37. अधत्त
38. द्विषीत
39. नीयेत
40. अनृत्यन्
41. पच्येरन्
42. पतन्ति
43. अपादयत्
44. पिबेत्
45. पिपूर्यात्
46. प्रक्ष्यति
47. बध्नन्ति
48. बुध्यन्ते
49. ब्रवीति
50. भजेत्
51. भनक्ति
52. बिभ्यति
53. भुङ्क्ते
54. भाव्येरन्
55. अबिभः
56. अमन्यत
57. अमुच्यन्त
58. म्रियते
59. इज्यन्ते
60. मिमीत
61. युञ्ज्युः
62. युध्यन्ते
63. रक्षन्ति
64. अरुणत्
65. अलभत
66. रोदिति
67. अलुभ्यन्
68. वक्ति
69. अवदत्
70. वत्स्यन्ति
71. वेत्ति
72. वेक्ष्यति
73. वस्ते
74. विन्देयुः
75. अवर्तन्त
76. शक्नुयात्
77. अशोचन्
78. अशृण्वन्
79. सीदन्ति
80. सिञ्चेत्
81. स्रक्ष्यति
82. सुन्वन्ति
83. अतिष्ठत्
84. स्तौति
85. स्मर्येत
86. घ्नन्ति
87. जहति
88. अजुहवुः
89. हरति