Úkol 59
Obr.: रावणः
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)
A) Analýza textu
Přeložte následující text a určete všechny v něm vyskytující se slovesné tvary.
Překlad byl záměrně ponechán strohý, aby sloužil jako pomůcka pro překlad.
Překladová pomůcka: Verš 6: दिदृक्षते = Desiderativum k दृश्
Text z: Otto Böhtlingk: Sanskrit-Chrestomathie s. 127n.
राक्षसेन्द्रस्ततो ऽभैषीदैक्षिष्ट परितः पुरम् । प्रातिष्ठिपच्च बोधार्थं कुम्भकर्णस्य राक्षसान् ॥१॥
Poté se děsivý vládce démonů vyděsil. Rozhlédl se po celém městě a poslal Rākṣasy, aby probudili Kumbhakarṇu¹.
अभैषीत् - भी Aor. 4 P
ऐक्षिष्ट - ईक्ष् Aor. 5 Ā
प्रातिष्ठिपत् - प्र-स्था nepravidelně (viz Pāṇini 7.4.5) Aor. 3
1 Kumbhkarṇa, bratr Rāvaṇův, leží jako trest za své zlé činy v trvalém spánku.
ते ऽभ्यगुर्भवनं तस्य सुप्तं चैक्षिषताथ तम् । व्याहार्षुस्तुमुलाञ्छब्दान्दण्डैश्चावधिषुर्द्रुतम् ॥२॥
Ti odešli k jeho domu a spatřili ho spícího. Vydávali hlučné zvuky a rychle bili holemi.
अभ्यगुर् - अभि-गा (za इ) Aor. 1 P
अक्षिषत - ईक्ष् Aor. 5 Ā (3.os.)
व्याहार्षुर् - वि-आ-हृ vyslovit, říci Aor. 4 P
अवधिषुर् - वध् (místo हन्) Aor. 5
केशानलुञ्चिषुस्तस्य गजान्गात्रेष्वभिभ्रमन् । शीतैरभ्यषिचंस्तोयैरलातैश्चाप्यदम्भिषुः ॥३॥
Trhali mu za vlasy, nechávali na jeho končetinách bloudit slony; kropili ho studenou vodou a zraňovali ohněm.
अलुञ्चिषुर् - लुञ्च् Aor. 5
अबिभ्रमन् - भ्रम् Kaus. Aor. 3
अभ्यषिचन् - सिच् Aor. 2
अदम्भिषुर् - दम्भ् Aor. 5
नखैरकर्तिषुस्तीक्ष्णैरदाङ्क्षुर्दशनैस्तथा । शितैरतौत्सुः शूलैश्च भेरीश्चावीवदञ्छुभाः ॥४॥
Řezali mu ostrými nehty, kousali ho zuby, bodali ho ostrými kopími a nechali zaznít jasné bubny.
अकर्तिषुर् - कृत् Aor. 5
अदाङ्क्षुर् - दंश् Aor. 4
अतौत्सुर् - तुद् Aor. 4
अवीवदन् - वद् Kaus. Aor. 4
स तान्नाजीगणत्सर्वानिच्छयाबुद्ध च स्वयम् । अबूबुधत कस्मान्मामप्राक्षीच्च निशाचरान् ॥५॥
Všechny tyto věci si nevšímal, svým vlastním přáním se probudil a zeptal se nočních můr: „Proč jste mě vzbudili?“
अजीगणत् - गण् 10 Aor. 3
अबुद्ध - बुध् Aor. 4 (vedle अबोधि)
अबुबूधत - बुध् Kaus. Aor. 3 (2.os.P)
अप्राक्षीत् - प्रछ् Aor. 4
ते ऽभाषिषत राजा त्वां दिदृक्षुः क्षणदाचर । सो ऽस्नासीद्व्यलिपन्मांसमप्सासीद्वारुणीमपात् ॥६॥
Ti řekli: „Král má touhu tě spatřit, Noční můro!“ Umyl se, namažil si olejem, pozřel maso, pil palmový likér;
अभाषिषत - भाष् Ā Aor. 5
अस्नासीत् - स्ना Aor. 6
व्यलिपत् - वि-लिप् Aor. 2
अप्सासीत् - प्सा Aor. 6
अपात् - पा Aor. 1
न्यवसिष्ट ततो द्रष्टुं रावणं प्रावृतद्गृहात् । राजायान्तं तमद्राक्षीदुदस्थाच्चेषदासनात् ॥७॥
Oblékl se, pak odešel z domova, aby spatřil Rāvaṇu. Král ho viděl přicházet a mírně se zvedl ze svého sedadla.
न्यवसिष्ट - नि-वस् 2Ā Aor. 5
प्रावृतत् - प्र-वृत् Ā Aor. 2 P (v aoristu také P!)
अद्राक्षीत् - दृश् Aor. 4
उदस्थात् - उद्-स्था Aor. 1
अतुषत्पीठमासन्ने निरदिक्षच्च काञ्चनम् । अस्मेष्ट कुम्भकर्णो ऽल्पमुपाविक्षदथान्तिके ॥८॥
Byl spokojen a ukázal mu zlatou židli poblíž. Kumbhkarṇa se mírně usmál a pak si usedl poblíž.
अतुषत् - तुष् Aor. 2
निरदिक्षत् - निर्-दिश् Aor. 7
अस्मेष्ट - स्मि Ā Aor. 4
उपाविक्षत् - उप-विश् Aor. 7
अवादीन्मां किमित्याह्वो राज्ञा च प्रत्यवादि सः । नाज्ञासीस्त्वं सुखी रामो यदकार्षीत्स रक्षसाम् ॥९॥
Promluvil: "Proč jsi mě zavolal?" Král mu odpověděl: "Ty blažený, nepoznal jsi, co Rāma učinil démonům.
अवादीत् - वद् Aor. 5
आह्वस् - आ-ह्वे Aor. 2
प्रत्यवादि - प्रति-वद् Passivaorist
अज्ञासीस् - ज्ञा Aor. 6
अकार्षीत् - कृ Aor. 4
उदतारीदुदन्वन्तं पुरं नः परितो ऽरुधत् । व्यद्योतिष्ट रणे शस्त्रैरनैषीद्राक्षसान्क्षयम् ॥१०॥
Překročil oceán, obklíčil náš město ze všech stran, v bitvě zářil se zbraněmi a vedl démony k zkáze.
उदतारीत् - उद्-तॄ Aor. 5
अरुधत् - रुध् Aor. 2
व्यद्योतिष्ट - वि-द्युत् Aor. 5
अनैषीत् - नी Aor. 4
न प्रावोचमहं किंचित्प्रियं यावदजीविषम् । बन्धुस्त्वमर्चितः स्नेहान्मा द्विषो न वधीर्मम ॥११॥
Dokud jsem žil, nikdy jsem neříkal lichotky. Jsi můj příbuzný uctívaný z lásky. Nezanedbávej zabíjet své nepřátele!
प्रावोचम् - प्र-वच् Aor. 3
अजीविषम् - जीव् Aor. 5
वधीस् - वध् Injunktiv Aor. 5
वीर्यं मा न ददर्शस्त्वं मा न त्रास्थाः क्षतां पुरम् । तवाद्राक्ष्म वयं वीर्यं त्वमजैषीः पुरा सुरान् ॥१२॥
Nezapomínej ukázat svou mužnost, nezapomínej zachránit zraněné město! Viděli jsme tvou mužnost. Dříve jsi porazil bohy."
ददर्शस् - दृश् Kaus. Injunktiv Aor. 3
त्रास्थास् - त्रै Ā Injunktiv. Aor. 4
अद्राक्ष्म - दृश् Aor. 4
अजैषीस् - जि Aor. 4
अवोचत्कुम्भकर्णस्तं वयं मन्त्रे ऽभ्यधाम यत् । न त्वं सर्वं तदश्रौषीः फलं तस्येदमागमत् ॥१३॥
Kumbhakarṇa k němu řekl: "Vše, co jsme poradili, jsi neposlouchal. Tohle je plodem toho.
अवोचत् - वच् Aor. 3
अभ्यधाम - अभि-धा Aor. 1
अश्रौषीस् - श्रु Aor. 4
आगमत् - आ-गम् Aor. 2
प्राज्ञवाक्यान्यवामामंस्था मूर्खवाक्येष्ववास्थिथाः । अध्यगीष्ठाश्च शास्त्राणि प्रत्यपत्था हितं न च ॥१४॥
Slova moudrých jsi opovrhl, spoléhal jsi na slova blázňů, studoval jsi učebnice a přesto ses nedostal k spasení.
अवामामंस्थास् - अव-मन् Aor. 4
अवास्थिथास् - अव-स्था Aor. 4
अध्यगीष्ठास् - अधि-इ (अधि-गा) Aor. 4
प्रत्यपत्थास् - प्रति-पद् Aor. 4
मूर्खास्त्वामववञ्चन्त ये विग्रहमचीकरन् । अभाणीन्माल्यवान्युक्तमक्षंस्थास्त्वं न तन्मदात् ॥१५॥
Blázni, kteří způsobili rozbroj, tě oklamali. Mālyavant¹ řekl to pravé. Neodpustil jsi mu kvůli své opojnosti.
अववञ्चन्त - वञ्च् Kaus. Aor. 3
अचीकरन् - कृ Aor. 3
अभाणीत् - भण् Aor. 5
अक्षंस्थास् - क्षम् Aor. 4
1 Rākṣasa
राघवस्यामुषः कान्तामाप्तैरुक्तो न चार्पिपः । मा नानुभूः स्वकान्दोषान्मा मुहो मा रुषो ऽधुना ॥१६॥
Ukradl jsi Raghuvůdcovu milovanou. Ačkoli ti to autority přikázaly, nevrátila jsi ji zpět. Přestaň ignorovat své vlastní chyby! Nebuď zmatený, nezlob se nyní!
अमुषस् - मुष् Aor. 2
आर्पि्पस् - ऋ Kaus. Aor. 3
अनुभूस् - अनु-भू Injunktiv Aor. 1
मुहस् - मुह् Injunktiv Aor. 2
रुषस् - रुष् Injunktiv Aor. 2
1 Ráma
तस्याप्यत्यक्रमीत्कालो यत्तदाहमवादिषम् । अघानिषत रक्षांसि परैः कोशांस्त्वमव्ययीः ॥१७॥
Pro to, co jsem ti tehdy řekl, je správný čas uplynul. Rákšasové byli zabiti nepřáteli. Ztratil jsi poklady.
अत्यक्रमीत् - क्रम् Aor. 5
अवादिषम् - वद् Aor. 5
अघानिषत - हन् Passivaorist 3.pl.
अव्ययीस् - व्यय् Aor. 5
संधानकारणां तेजो न्यगभूत्ते ऽकृथास्तथा । यत्त्वं वैराणि कोशं च सहदण्डमजिग्लपः ॥१८॥
Tvá moc, která je základem pro spojenectví, vyprchala. Jednal jsi tak, že jsi nechal zmizet své armády i svůj poklad spolu s politickou mocí."
अभूत् - भू Aor. 1
अकृथास् - कृ Aor. 4/1
अजिग्लपस् - ग्लै Kaus. Aor. 3
Obr.: रामस्य रावणेन युद्धः
(Zdroj obrázku: Podrobnosti)